భక్తి పాటలు

                                       గణపతి కి మంగళహారతి.     
   అంబాసుతునకు లంబోదరునకు మంగళమనరే మానినులారా!
   ఆదిపూజ్యుడై యఖిలజగముల హర్షమునింపే యమలమూర్తికి
   విశ్వమునందలి విఘ్నములన్నీ వేడిన డుల్చే విఘ్నరాజుకి. "అంబా"
   తల్లిపార్వతి ముఖపద్మంబును వికసనజేసే విష్ణునేత్రునకు
   నెమలివాహనుని నేర్పున గెల్వబుద్ధిబలమునుజూపినవానికి."అంబా"
   గరిక పూజకె ఘనమనితలచి వరములనిచ్చే వక్రతుండునకు
   కుడుములుండ్రాళ్ళు కోరిభుజించి ముదమునుజెందే మోదక
                 ప్రియునకు......."అంబాసుతునకు."

                                         గంగా సంగమ క్షేత్రం.(పాట)
  గంగా సంగమ క్షేత్రం, అది సందర్శనకు పాత్రం.
  1.మకరరాశిలో రవియే చేరగ, మాన్యోదధియే వెనుకకు బాఱును
     పర్వదినంగా ఖ్యాతినందుచు, పారును గంగా ప్రవాహమచట
                                                           గంగా సంగమ క్షేత్రం!!
  2.కపిలమునీంద్రుని కఠోరశాపం, సగరపుత్రుల సమయజేయగ
     అలలతాకిడి మెలమెల్లంగ, అదుపుననుంచి యటుచేరంగ
                                                           గంగా...
  3.భగీరథుండల భక్తిని వీడక, భర్గుని ధ్యానము సేయంగ
      నాకము వీడి జూటముజేరి, నవ్వుల నురుగులు పారంగ
                                                             గంగా...
  4.అరువదివేల భస్మరాసులకు, నానందంగా నమరత్వంబును
     చేర్చికూర్చినది చిర్నగవులతో, చిన్మయరూపిణి శివగంగా
                                                             గంగా....

  5.సంద్రముజేరిన గంగా, మంద్రస్వరాలు వినిపింపంగా
     ఆనందంబును నారోగ్యంబును, సకలసుఖంబులు కలిగింపంగా
                                                               గంగా....

   6.నాగలోకమున నాట్యంజేయుచు, నవజీవనియై తిరుగంగ
     నాగలోకమే నాకలోకమై, పరవశించి తా వెలుగంగ
                                                             గంగా.....
   7.నాకమునుండి నాగము వఱకు, పాపసంచయం తొలగిస్తు
     పుణ్యరాసులను పంచుతు తాను, పవిత్ర నదిగా పరిఢవిల్లెను
                                                              గంగా......
   8.భంగములెన్నో చూచినగాని, భవుని కరుణచే భద్రంగా
      ఈ క్షేత్రంలో సంద్రంజేరెను, సమ్మోదంగా సలలిత గంగా
                                                                గంగా....
  9.ఇంద్రియజయమును పొందినవారు,సామాన్యులు మరి శిష్ఠజనంబులు
    ఇష్టముతోడ పరిపరి మునుగును, ఈశునిప్రేయసిగంగామాయీ
                                                                 గంగా....
 10.కోటిజన్మల కల్మష హరణం, కోరగ గంగా శరణం
       క్రుంకిన జీవన్ముక్తి, కలుగును భక్త్యనురక్తి.
          !!గంగా సంగమ క్షేత్రం, అది సద్గుణపాళికి
          సాథుసంతతికి సంబరమిచ్చెడు క్షేత్రం.!!

                        ........       కన్నయ్యలీలలు... పాట.1. (కసవునాసను)

గోపాలుడు కాచే ఆలమందనుండి ఒక ఆవు కసవు మేయుచు దారితప్పి అడవి మధ్యకేగి తప్పిపోయినది. ఓ కన్నయ్యా! నీవెక్కడున్నావో తెలియదు. నిన్ను చూచుటకై తపించు చున్నాను. కనికరింపుము. నీవు మురళి వాయించిన శబ్దమును గ్రహించుచు మరల నిన్ను చేరగలనంటు వేడుకొంటుంది. అనగా జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుటకై పడువేదన ఆధ్యాత్మిక పరంగా చెప్పబడినది. 

1.వ.పాట

కసవు నాసను నేను కాననమున జిక్కి , కాననైతిని గదా కన్నయ్య రూపు..//కసవు//

మందలో నుండగ మందస్మితారవిందు, కన్నయ్య రూపును కలవేణు నాదముల్

చూచి యానందించి పరవశించితి నాడు ..//కసవు//

కసవు ఆకలి దీర్చు కన్నయ్య జేర్చదు, జీవితము పండంగ చేరవలె నీ చెంత.

తప్పిపోయితి నేను దయజూడు మాధవా! //కసవు//

మాయదారీ మనసు మైకమ్ము గమ్మింది, కసవు మెసవగ నన్నిటకు రమ్మంది.

దూరమైతిని నీకు తోయజాక్షా రావ!//కసవు//

మురళి నాదముతోడ మురిపించు మోహనా!, దారితప్పిన నేను తపియించి నినుగొల్తు

విడువ నీ పాదపద్మముల్ వేవేల యేండ్లకు//కసవు//

2వ. పాట. (కన్నయ్య మాయ)

ఒకనాడు బ్రహ్మదేవుడు తన మాయను ప్రదర్శింపదలచి శ్రీకృష్ణుడు

గోపాలురతో గోవులను కాచుచుండగా గోవులు గోపాలురు ఇండ్లకు వెళ్ళు సందెవేళకు

వానినదృశ్యము జేయగా మహామాయగాడైన కన్నయ్య కుమారుడైన బ్రహ్మకు కనువిప్పు  కలిగించిన తీరెలా ఉన్నదో చూద్దాం రండి.  

పాట.

కన్నయ్య మాయను కనలేని బ్రహ్మయ్య, గోపాలవర్గమ్ము గోగణమునంత

అదృశ్యముంజేసి యానందమొందె//కన్నయ్య మాయను//

సందెవేళందున సారసాక్షుడు జూడ, ఒక్క గోవు లేక నక్కజము నందగా

ఆనందమందెనా యంబుజాసనుడు//కన్నయ్య//

మాయలను సృష్టించు మహమాయదారియై, యోచించి కన్గొనెను ఉన్న సత్యంబును

బ్రహ్మ మాయే యనుచు ఫక్కున నవ్వెను//కన్నయ్య//

ఏరంగు గోగణము ఏరంగు గోపాలురందరు, తానెయై బృందమ్ముగాగ తత్త్వమ్ముజూపించ

ఒక్కడు సర్వమై సర్వమందొక్కడై రూపించె//కన్నయ్య//

తండ్రి మాయలముందు తానెంత యని దలచి, శిరము వంచి బ్రహ్మ శరణనియె తాను

కన్నయ్య లీలలు కనువిప్పు గలిగించు. //కన్నయ్య మాయను//

2.వ. బాణీ మార్చిన పాట. (భలేభలే బ్రహ్మయ్య బోల్తకొట్టావు)

భలేభలే బ్రహ్మయ్య బోల్త కొట్టావు, కన్నయ్యను మాయజేయ కాలు జారావు//భలే//

మేసేటి గోవులను కాసేటి గోపాలుర, మాయజేసి వారినెల్ల మర్మము జూపించి//భలే//

నీమాయకు నీవెంతో సంబరపడిపోయావు, నిన్నుమించు వారలింక నీ జగతిని లేరంచు

                                                                        //భలే//

కృష్ణుడంత యడవిలోన దృష్టి నిల్పి చూచినాడు,ఏ ఒక్కటి గోవులేదు ఏబాలుని జాడ

లేదు// యోచింపగ నీ మాయను నూహజేసె తానంత//భలే//

గోపాలురు గోవులుగా గుంభనగా తానె మారి, సందెవేళ బయలుదేరె సంతసాన యిండ్లకు

విశ్వమంత తాననుచు వేరొక్కటి లేదనుచు//భలేభలే//

తండ్రి మాయముందు నీవు తలవంచావు, సృష్టియంత కృష్ణలీల చేయించావు.//భలే//

3వ.పాట.(చిన్ని కృష్ణుని చిన్ని పాదాలు) కాళీయమర్దనము. 

        పోతనగారు వ్రాసిన భాగవతములోని కృష్ణుని లీలలు అత్యంత మధురము. 

పుణ్యఫలదాయకము. రస కందాయము. కాళీయుడను భీకరసర్పము 101పడగలతో

యమునానదిలో సంచరించుచు విషమును గ్రక్కుచు దరిజేరిన గోవులను గోపాలురను దినుచు దుర్భరముగా మారినది. అట్టిదానిని హతమార్చి గోవులకు గోపాలురకు నానందము గలిగించ సమకట్టి శ్రీకృష్ణుడు ఒక్క ఉదుటున నదిలోకి దూకి కాళీయుని పడగలను వంచి దాని గర్వము హరించి మరల యమునానదిని అమృతతుల్యము గావించినాడు. ఈ సమయమున కాళీయుని భావన పాట రూపంలో చూద్దాం రండి. 

పాట: 

చిన్ని కృష్ణుని చిన్ని పాదాలు శిరమున, తాకంగ తనువంత తన్మయమునందె

కాలకూట విషము కమ్మని మధువాయె//చిన్ని కృష్ణుని//

ఎన్ని జన్మలనుండి యెంతెంత తపమునో, చేసినా మునులకు చేరరాని స్పర్శ

నా పూర్వపుణ్యాన నా శిరము దాకె//చిన్ని //

నూటొక్క తలలను నురుగులై విషమంత, యమునలో గ్రక్కంగ నద్దాని బాప

నా శిరములొంచెను నా ఖరము ద్రుంచెను//చిన్ని//

యమున విషమేగాక నావిషమునంత, హరియించె శ్రీహరి యాప్యాయతలుదోప

ఉదధి జేరగ నాకు నుత్తమ కార్యంబు//చిన్ని//

బ్రహ్మకడిగిన చిన్ని పాదాలు నాకు, భవహరము సుఖకరము భాగ్యంబులీను

పట్టడో జనులార!పాదాలు గోపాలు//చిన్ని కృష్ణుని చిన్ని//

4వ. పాట. మురళీగాన మాహాత్మ్యం. 

     శ్రీకృష్ణుడు గానలోలుడు. సామవేదము నుండి సంగీతము పుట్టినది. త్యాగరాజు

వంటి మహాత్ములు "సంగీతము వినా మోక్షము లేదన్నారు." నాదోపాసన జేశారు.

తద్ద్వారా మోక్షము పొందారు. ఆ నాదము వేదసారమే. అది వినోదము కల్గించుటేగాక 

ముక్తి నిస్తుంది. చైతన్య ప్రాణులను అచేతనములుగ, అచేతపములను చైతన్య 

వంతముగ చేస్తుంది. రండి ఈ భావం పాటగా విందాం. 

పాట:

కృష్ణుని మురళీ మోహనగానం, చైతన్యంబులు జడమగు ఖాయం

జడములకు జడమది మాయం//కృష్ణుని మురళీ//

పశు పక్ష్యాదులు అశనమందుచు, పరవశమంది జడములౌనుగా

మోహన మురళీగానం, ముక్తికి నయ్యదె సోపానం//కృష్ణుని//

తత్త్వవేత్తలు మునులు సిద్ధులు, తన్మయమందిన చిన్మయగానం

గోపగోపికలు నిరంతరంగా, కోరి భజించెడి కోమలగానం//కృష్ణుని//

ఉత్త జడములౌ కొండలు కోనలు, ఊగిపోయినవి యుత్సాహంగా

చలన రహితమౌ చెట్టు చేమలు, తలలనూపినవి ధన్యులమంటు//కృష్ణుని//

ప్రాణములేని వేణువుగూడ, వాయువు వలనే పాడునులే

పరమాత్ముని యా పెదవిని దాకి , పారమార్ధిక రాగములెన్నో//కృష్ణుని//

 

   

దేశభక్తి.. గేయాలు

                         దేశభక్తి ..గేయం. 28.01. 2020     
          చరణం ..భారతావని నా తల్లి , భవ్య సద్గుణ కల్పవల్లి 
          పల్లవి .. ప్రణమిల్లుచు చేతును సంస్తుతులు 
                      కలుగగ నిరతము సద్గతులు ... 1. 
                      వేదభూమిగాప్రసిద్ధి నందిన 
                     పుణ్య సుశీలయె  నా మాత .... 2.   11 భారతావని  నా తల్లి 11
                      పవిత్ర మూర్తుల ప్రసవించి 
                      ప్రాణజ్యోతిగ వెలిగిన మాతా ... 3
                      గంగా యమునల కమ్మని పిలుపున
                      కలసి పారినది  బ్రహ్మాణి ......   4.  11 భారతావని  నా తల్లి 11
                      త్రివేణి సంగమ తీర్ధంబౌచు 
                      కల్మష హారిగ ఖ్యాతినందెను ... 5. 
                       ఉన్నత లక్ష్యము లున్నత కీర్తుల
                       హిమవన్నగమే నీవంది ...... 6. 11 భారతావని  నా తల్లి 11
                      దేశ దేశముల శాంతి తత్వమును 
                      బోధింపగ నిను పొమ్మంది ...... 7
                      అదియే తనకు మోదంబంచు 
                      తెల్లని నవ్వులు నవ్వింది .... 8. 11 భారతావని  నా తల్లి 11

       దేశాభివృద్ధిలో నా పాత్ర.(11.07.19)

      దేశసేవయన్న దేహముప్పొంగును
      నేరికైన గాని నిశ్చయముగ
      ధర్మపరుడనగుచు ధార్మికజీవికన్
      నడచుకొనుటయదియె నాదుపాత్ర.1.

      గ్రామసీమలెల్ల ఘనముగానెదుగుటే
      క్రాంతి,వృద్ధియనెను గాంధిజీయె
      వారి కలలు పండ వైభవంబుగ సాగి
      నడచుకొనుట యదియె నాదుపాత్ర.2.

      కవితనాయుధముగ కమ్మని సాహితిన్
      మనముపులకరింప మహితగతిని
      మార్చివేసి జనుల మనుగడ దెల్పుచు
      నడచుకొనుట యదియె నాదుపాత్ర.3.

       స్వార్థపరత సతము చంపును వృద్ధిని
       దేశప్రగతికదియ నాశనమ్ము
       త్యాగబుద్ధి కలుగు తత్వంబు నెలకొల్పి
       నడచుకొనుట యదియె నాదుపాత్ర.4.

       దేశవృద్ధి కొఱకు ధీరత్వమున్నట్టి
       యువత శక్తి యుక్తు లవసరంబు
       అట్టిస్ఫూర్తి బెంచి యంతరంగములందు
       నడచుకొనుట యదియె నాదుపాత్ర.5.

        పొదుపుచేయుచున్న పూర్ణఫలముగల్గు
        అందుముఖ్యమౌను నర్ధమెపుడు
        సర్వ గౌరవాలు సంపదందెయనుచు
        నడచుకొనుటయదియె నాదుపాత్ర.6.

         దేశభక్తి యొకటె దివ్యంపువృద్ధిని 
         కలుగజేయు ననిన కల్లగాదు
         యువతమనమనందు నుత్తేజముంబెంచి
         నడచుకొనుప యదయె నాదుపాత్ర.7.

మేరా భారత్ మహాన్.  జై భారత్. జైజై భారత్.

 మదికి కుశాగ్రతత్త్వమును మానితరీతిని సంతరించిన
 న్నది ఘనమై మహోన్నత సభాంతర రాజిత దివ్యతేజమౌ
 సదమల భావశూన్యుడయి సారవిహీనత మూర్ఖతత్త్వముం
 చదివిన జ్ఞాన మంతయును చప్పునబోవునదేమిచిత్రమో.

        

                       
                      

దత్తపది.

దత్తపది....
పద్యము..గద్యము.. మద్యము..హృద్యము.

   పద్యము ఛందోభరితము
   గద్యము సుసమాసపూర్ణ గౌరవమొప్పున్
   హృద్యమనవద్యమౌచును
   మద్యముతోసామ్యమౌను మత్తిలహృదికిన్.

    నా పద్య రచన.....

       ఆ.వె. పద్యరచనకేను ప్రారంభముంజేయ          

                నెనరు శబ్దచయము నెమక వలయు          

                భావగర్భపదము పరిపరిపరికించి                 

                పూర్తిజేయవలయు ముద్దుగూర్ప.

  "తలకుమించిన భారమ్ము" ధరనుగలదు
  సామెతగ సాహితీసుధా సాగరాన
  తలయె భారమై శకటాన తరలజేయు
  టనెడు కలియుగ చిత్రంబు కనగవినగ.

                నా రామమయ భావన..స్పందన.
  ఆ.వె: చెట్టులోన జూడ చిన్మయ మూర్తిగా
            కొమ్మకొమ్మలందు కూర్మి వెలిగి
            మొగ్గలెల్ల మారు మోదాన ఫలములై
            రామనామ రుచియె రసన కెగయు.ఖ
         
     [08/05 7:59 pm] జె జె. యస్: 
        ~~~~~~~
పదము పదమున కవియొక్క భావనలను
కంటి ముందట చూపె నీ  గానసరళి
తెలుగు కవితల నున్నట్టి తీయదనము
కలము గళముల నింపుగా మిళితమయ్యె .
[08/05 8:47 pm] suryanarayana rao ponneka: 

భావస్వారస్యమున్నట్టి పదములెంచి
 రసముచిప్పిలురీతిని వ్రాయుచున్న
 నీదు పద్యాలపరిమళ మెట్టిదన్న
  వేల మల్లెలొకసారె విచ్చినట్లు.
 
       ఈనాటి నాదత్తపది పూరణపై..

     ఆంగ్లపదములగూర్ప నాయాస పడితి
     భావమందిన పొసగవు పదములన్ని
     పదము కుదిరిన స్వారస్య మదనుతప్పు
     ఎట్లొ కూర్చితి గణములనీశుకరుణ.
[08/05 8:49 pm] suryanarayana rao ponneka: 

వేలమల్లెలు గుంపుగా విచ్చినట్లు.

   పద్యాలతోరణం... దత్తపది..రామాయణార్ధం.
    సాక్షి., ఈనాడు., జ్యోతి., ప్రభ..
           రావణునితో విభీషణుడు పలుకు సందర్భము:

     తే.గీ: సరళమౌ యోచనను మన"స్సాక్షి"తోడ
              జేయ,"జ్యోతి"ర్మయీ సీత చెరనుబట్ట
             లంక"కీనాటి"నుండియే "ప్రభ"లుతగ్గి
             పెద్ద ముప్పగు ననియె విభీషణుండు.

       పద్యాలతోరణం..16.05.2020. దత్తపది.
        వరి,రాగి,కంది,నూగు..అన్యార్ధములో..
        జాతీయ సమైక్యత...
       నూత్న సౌధాలనూయల"నూగు" రేడు
       రహిని జెడినట్టి వట్టి బై"రాగి"యైన
       ఎండ కెండుచు "కంది"న పండురైతు
       మమత "వరి"వస్యజెందు సమైక్యముంట.

   పద్యాల తోరణం. దత్తపది . వరి , కంది, రాగి, నూరు .
  అన్యార్ధాల లో .16.05.2020.
చం. చదువరి ఔచు నీవెపుడు చక్కని జాతి సమైక్య వృద్ధి నిన్
      పదుగురి కంది యీయగను పాయము సల్పుము చేతనుండవై
      విదురుని రూపమంది ఘన విజ్ఞత జూపుము రాగిల న్ సదా
      సదమల భారతాంబ యల చయ్యన నూగునుయేల హేలగా 

పద్యాలతోరణం. దత్తపది.కుక్క,నక్క,మొక్క,వక్క.
        అన్యార్ధములో.

        భరతదేశ"మొక్క"టెయిల భద్రమనుము
        అస్త్ర శస్త్రాల నెల"వక్క"డనుము ధీర!
        కుటిల భావాల నచ్చట "కుక్క"రనుము
        "నక్క"బోకుమ హర్యక్ష!నయముజెప్ప.

       
   

     పద్యాలతోరణం.. దత్తపది. కలము,హలము,పొలము,జలము.
       25.05.2020.   

  "కలము"ల సాహితీభువిని కమ్మనిసేద్యము చేసిసత్ఫలం
  బుల గవిరాజుగా నిడు నపూర్వయశోవిభవాభిరాముడై
  "పొలము"లు పండగా "జలము"ముచ్చట నింపిప్రభాతవేళలో
  "హలము"న దున్ని కర్షకు డహాయన తిండినిబెట్టు స్రష్టయై.
  ఇలపయినిర్వురిర్వరె మహీపతులౌను స్వరాజ్యమందునన్.

   విలువగు శబ్దబీజముల విస్తృతి నాటగ సాహితీభువిన్
  "కలము"ల దున్ని సత్కవులు కావ్యఫలంబుల నిత్తురెప్పుడున్
  "పొలము"లనిండుగా"జలము"పొంగగ మేలిమివిత్తనంబులున్
  "హలము"ను జేతపట్టి మనకన్నము బెట్టుదురీ కృషీవలుల్
   తలపగ సేద్యమందుకడు ధన్యులుపూజ్యులు భారతాంబకున్.

     "పొలము" "హలము" "జలము"లున్న కలలుపండి
     పంట నట్టింట  నిండంగ భాగ్యమబ్బు
     "కలము" మేధస్సు తోడైన కావ్యకన్య
     నడచి వచ్చును సాహితీనందనాన.

      నగ, వగ, పగ, మగ ..భారతార్ధం..1.06.2020.
        ( కృష్ణ...శ్రీకృష్ణునితో)నా పూరణ: మీపొన్నెకంటి.

       "వగ"లం గూర్చుచు నవ్విరి
       "పగ"యే లక్ష్యం బుగాగ పన్నిరి వలలన్
       "నగ"ధర!"మగ"టిమి జూపుచు
        తెగటార్చుము కౌరవులను ధీచతురతతోన్.
   
     పద్యాలతోరణం..7.06.2020.
    హరి,హరి,హరి,హరి,...అన్యార్ధములో... భారతార్ధం..
 
   కం: "హరి"సుతుని దానమడుగగ
         "హరి"కిచ్చెను కుండలముల నాత్మీయతతో
         "హరి"నటు జేరడునరుడని
         "హరి"కేతనమెత్తిరంత నద్భుతరీతిన్.

                                దత్తపది...
           రంగ,రంగ,రంగ,రంగ,..ఛందం యథేచ్ఛగా..గంగావర్ణన.

            కోర్కె దీ "రంగ" గంగను కోరినంత
            తాను పా"రంగ" సెలవిచ్చె ధరణిమీద
            ఈశు జే"రంగ" ముందుగా నిచ్ఛజూపి
            పిదప నాగలోకముజేరె భీకరముగ

             అంత"రంగ"ము నందున హాయిగాను
             నిన్ను దలచిన జే"రంగ" నిశ్చయంబు
             నాకలోకంబు, పా"రంగ"నౌదలంత
             గంగ! యెంత పున్నెమొ "రంగ"!ఘనముగాదె?
         
           చతు"రంగ" క్రీడ యందున
           మితిమీరిన నా తు"రంగ" మేన్గునుజంపెన్
           అతిభీకర"రంగ"మునను
           వెతలవి దీ"రంగ" మంత్రి విజ్ఞతలేవో?
       
           చైనా,చైనా,చైనా, చైనా... అన్యార్ధములో.. దేశపరిస్థితి.

     
         మంచై నాతో నుండుమ!( మంచి+ఐ)
         మంచై నామనము సతము మాన్యతగూర్చున్(మంచు+ఐ)
         కంచై, నాతను వుండు,వి(కంచె+ఐ)
         పంచై, నా పాటసాగు భారతసీమన్.(విపంచి+ఐ)

         
   విజ్ఞానము, వివేకము, విచక్షణ, పాండిత్యము, నిజార్ధం.స్వేచ్ఛాఛందం.

    వలయు "విజ్ఞాన"మెంతయో వాదమునకు
    వ్యూహ మల్ల "విచక్షణ" దోహదమ్ము
    దేహి కాత్మ "వివేకమె"ధిషణబెంచు
    మానవులకెల్ల "పాండిత్య"మవసరంబు

          కారు,వ్యాను,లారి,బోటు. అన్యార్ధములో...ఇతిహాసం.

           నీదు భ"వ్యాను" రక్తితో నిఖిలజగము
           పరమ"కారు"ణ్యమందును పద్మనాభ!
           ప్రముఖ దైత్యకు"లారి"! మురారి! నీవె
           గతియ, "బోటు"ల ద్రుంచుమో గరుడగమన!
           (బోటులు..ధూర్తులు)

      సతి,పతి,గతి,మతి...స్వేచ్ఛా ఛందము.
         

         "మతి"మంతమైన గుణవతి
         "సతి"యైచనినంత"పతి"కి స్వర్గమ్మౌ-స
         "ద్గతు"లిలగల్గును కీర్తియు
         నతులిత సౌఖ్యంబు గూర్చి యాదర్శంబౌ.

          
           తల,వల,కల,బల..దత్తపది...భారతప్రశస్తి.

       "వల"సిన నీతిశాస్త్రములు వైదికవాజ్ఞ్మయధర్మసూక్ష్మముల్
     "బల"ములు రాజ్యకాంక్షలునుపన్నినవ్యూహపులోతుపాతులున్
       "తల"పులచాకచక్యములు తత్త్వవిచారణ శోధనాంశముల్
      "కల"గలిసెన్ మహా భరత గాథను వ్యాసమునీంద్రుపుణ్యమున్.

     జామ,మామిడి, పనస,కమల...అన్యార్ధములో.ఇతిహాసం,
   
         మా"మిడిమిడి"విజ్ఞానంబు మాపు రామ!
         నీప ద"కమల"యుగళినే నిశ్చలముగ
         వేద"పనస"ల పఠియించి మోదమలర
         లలిత విం"జామ"రల్వీచు లక్ష్మణుండ!

     ఇల,కల,వల,తల,.కరోనా..అంశం..
     
        ఇలలో నెవ్వరెరుంగని
        కలలో నూహింపరాని కారోనక్రిముల్
        తలక్రిందుజేసి జగతిని
        వలలోబంధించివైచె వంతలుబెట్టన్.

        రామ,రామ,రామ,రామ.అన్యార్ధము.దత్తపది.భారతార్ధము..

       రామ" కృష్ణ”కు కౌరవరాలుగాయి ....(స్త్రీ )
       పగను నిర్వి"రామం"బుగ వల్వలూడ్వ ...(ఎడతెగని)
       రమ్య సారము వీడిన "రామ"కాగ...(మీనభేదము)
       కృష్ణు డా"రామ"మిడెనంత కీడుదొలచి.
      (ఆరామము=సంతోషము)

         పాలు,పెరుగు,మీగడ,వెన్న...ఇతిహాసార్ధంలో ..

                       ఛందం..ఐచ్ఛికం.
      (ధృతరాష్ట్రునితో శ్రీకృష్ణుని పలుకులు )

        "పెరుగు" చున్నట్టి పా"పాలు" కరుగజేయ
        "మీగడ"ప ముందు నిల్చితి మేలుకొరకు
        మామ! ఇకనైన నీ"వెన్న"మంచిత్రోవ
        కీడు జరుగదిర్వురకని కృష్ణుడనియె.

       గుడి,గోపురం, ప్రదక్షిణం, పూజ. రాక్షసుల వర్ణన.

         

         " గోపురమ్ము " పైన కోపాన గ్రుమ్ముచు

          "గుడి"ని హరిని గూడ  కూలద్రోసి

          తనకు భక్తి మయి  "ప్రదక్షిణ" పూర్వక

          "పూజ" గోరె ఖరుడు మునులనాడు.

         దత్తపది:  క్షీర,నీర,తీర,ధీర...శ్రీకృష్ణ పరంగా...

                

    యమునా "తీర"వి హార గోకులపు దాహార్తిం దొలంగింపగా

    కమనీ యంబగు "నీర"మిచ్చునది. నక్కాళీయుడేజేరి యే

    గమనంబించుకలేని "క్షీర"దములన్ క్రౌర్యాన భక్షింపగా

    కమలాక్షుండటు "ధీరు"డై వరలి తత్కంఠంబు దున్మాడెగా.

       పార,కూర,తార,మేర...దత్తపదాలను రామాయణార్ధంలో..

       (వాలి మరణానంతరము తార రోదన.)

     

      "మేర" మీరు నధర్మంబ"పార"మైన

      కీడు చే"కూర" జేసెను కీశనాథ!

      "తార"పల్కులు వినవైతి దర్పమెసగ

      నాదు జీవితమంతయు నరకమయ్యె.

           రిన్, డెట్,నిర్మ,ఘడి..భారతార్ధము లో.  

            రాయబారి గా వచ్చిన కృష్ణుని కట్టివేయు

            ఆలోచనలో దుర్యోధనుడు.

        

              కృష్ణు"డెట్లై" న మనలను కించపఱచు

              నీలవర్ణుడు కాడెప్డు "నిర్మ"లుండు

              కాన నీహ"రిన్"ద్రాళ్ళతో గట్టివేయ

              పరమ దు"ర్ఘడి" యలగును పాండవులకు.

         విరులు,కురులు,గిరులు ,సిరులు....భారతార్ధము లో..

          పొన్నెకంటి సూర్యనారాయణ రావు.   

         "విరుల సిరులవి" వనమున విస్తరింప

         ప్రేమ భావాలు చిగురింప భీముజూచి

         కేలుబట్ట హిడింబయె "గిరుల" సాక్షి

         "కురులు" సవరించి కలిసెనక్కుంతిసుతుని.

       తామర,కుంద,పొగడ,కుముద....అన్యార్ధాలలో...స్వేచ్ఛా ఛందం.

    ( కుచేలుడు కృష్ణుని తో పలికిన పలుకులు)

      

      నన్ను  "పొగడ"కయుండుట నా"కుముద"మ

      గున్ ము"కుంద!" "తామర"యగ కోవిదులగు

      ఒక గురువుచెంత జదివిన నొక్కటగుట

      జరుగదనె కుచేలుండంత చక్రితోడ.

                      తరము,వరము,సరము,నరము.ఇతిహాసార్ధం.

                 

       ( విభీషణుడు రావణుని తో పల్కు .సం.)

    "వరము"లున్న కావరమున వైరమూన

     నీ"తరమె" గెల్వ శ్రీరాము నిర్మలాత్ము

     వా"నరము"లెల్ల వారధి వరుసగట్టె

     అవ"సరము" సంధి యిపుడామహాత్ముతోడ.

      "వరము"లు గాగ రామకథ భారత భాగవతాదిగ్రంథముల్

      "సరము"ల రాశులై వెలసె సంస్కృత మందుననాంధ్రమందునన్

      తర"తరము"ల్తరింపగను ధార్మికవర్తనులై చరింపగన్ౠౠ

      నర"నరము"ల్విశుద్ధమయి నైతికవిల్వలు వృద్ధిచెందుగా.

        సాయము,గాయము,న్యాయము,ధ్యేయము..నేటిదేశస్థితి.

                           ఇతిహాసార్ధం.

      (రామరాజ్యములో శునకము రామునకు విన్నపము)

 

      "గాయము"జేసె నాశిరము క్రౌర్యముగానొక భిక్షుకుండిలన్

      "న్యాయము"గోర రాముసభ నాకుప్రవేశము నిమ్మటంచునున్

      "సాయము"వేడె లక్ష్మణుని సౌమ్యత దుఃఖితసారమేయమే

      "ధ్యేయము" రామరాజ్యము సుధీనిలయంబని చాటిచెప్పుటే.

             అండము,ఖండము,దండము,గండము. ఇతిహాసార్ధం...

        

        అండములన్నియున్బగిలి హాయిగ నాగులు జేరె కద్రువన్

        ఖండముజేసెనా వినత క్రమ్మర పుత్రునిగాంచుకోరికన్

        గండము దప్పివెల్వడిన కామిత పుత్రుడనూరుడంతటన్

        దండమునీనె దాస్యమును తల్లికి నీగతి నుండకుండగన్.

        తీపి,పులుపు,కారము, చేదు. అన్యార్ధంలో.

               " పులుపు" కనులకు నెగదట్టి మూర్ఖుపగిది

               నేన హం"కారము''నదూగి నియతిలేక

               "తీపి" నెయ్యుల సైతము మాపియుంటి

                శ్రీనివాసుడ కరుణించి "చేదు"కొనుమ.

            నక్రము,వక్రము,చక్రము,తక్రము...ఇతిహాసార్ధం..

  

        వక్రమునైన బుద్ధి నది వంకను కాపునుగాచి చూచెడా

       నక్రము నీటజేరిన ఘనంబగు నేనుగు జంపజూడగా

       చక్రముబంపి కాచెనట చక్రి మహత్తర భక్తదాసుడై

       తక్రములెల్లబాపి తను ధర్మము నిల్పెను కామితార్ధుడై.

        (తక్రము=అరిష్టము)

       పట్టు,పట్టు, పట్టు, పట్టు. రామాయణార్ధంలో.. ఉత్పలమాల.

      (మారీచుడు...రావణాసురునితో పలుకు సం.)

     

     పట్టునుబట్టితీవిపుడు బంగరులేడిగ మారుమంచునన్

     పట్టునువీడు రాఘవుని బాణపు దెబ్బది ప్రాణఘాతమౌ

     పట్టుట రాముభార్యనటు భావిని లంకకు చేటుదెచ్చుగా

     పట్టుదలల్శుభంబులకు పాదులుగావలె రావణాధిపా!

     అందము,కందము,మందము,బృందము.లతో..

     మందము గల్గిన యూహల

     బృందము సంతోషమంది భేషనిపొగడన్

     కందమువ్రాసిన సత్కవి

     యందముగా యశమునందు నద్భుతరీతిన్.

          వన,తన,ధన,మన...వనసంరక్షణ.

     "తన" రక్తబంధమైనను

     "ధన" మున్ననెగాని రక్ష దలపరుమదిలో

     "వన" మునుబెంచగ సతమది

     "మన" లను కాపాడుచుండు మానితరీతిన్.

     "తన" తనువు చీల్చి కాల్చిన

     "మన" పై కసిలేక దయయు మాన్యతతోడన్

     "ధన" మిచ్చి యాదు కొనునా

     "వన" ముల కాపాడువాడె వందిత నరుడౌ.

      లాయరు,మేయరు,గోయరు,సీయరు...రామాయణార్ధంలో...

    రాక్షస సబలా యరుగుము రాముకడకు

    జాల"మేయ, రు" చిరగతి జగతిసుతకు

    ప్రేయ"సీ! యరు" దైనది ప్రేమనిడుదు

    స్వామి వరమిది"గో! యరు" సమ్మెయనియె.

    రాముడంతట మారీచు రహినిద్రుంచి.

పంపు ,హంపు ,డంపు , లంపు.  అన్యార్ధం. ఇతిహాస పరంగా.

      

      "పంపు" రావణ!సీతను భర్తకడకు

      నీదు మో"హంపు"తలపుల చేదువదలి

      క్షయమ "డంపు"మ నీకిది సాధ్యమనుచు

      వేడె తమ్ముడు  కా"లంపు"విలువదెలిసి. 

     లంచి ,బెంచి , పంచి , రెంచి. రామాయణార్ధంలో..పూరణ.

        

       మంచి దా"రెంచి" వర్తించు మాన్యవిభుడు

       రాము సతిపట్టగ హృది క"లంచి"పోవు

       నిల పరసతిగోర నశుభం"బెంచి" చూడ

       భామ నీపట్ల తెగిన వి"పంచి" యగున

       నియె విభీషణు డన్నతో నిర్ణయముగ....1

        పంచిన తరుగని గాథ, త

       లంచిన మోక్షంబునిచ్చు రామునిచరితం

       బెంచి చదువుకొనుమా! పో

       రెంచిన రావణు గతి,విధి రీతులుదెలియున్....2.

     

   కలము ,జలము ,బలము ,తలము.....కవి.కవిత్వ సంబంధం.

      

      "కలము"ను గదల్చు సత్కవి

      "బలమ"గు భావంబులెల్ల పరుగులుదీయన్

      "జలమ"యి చిప్పిల కవితలు...(అమృతము)

      "తలమే"పొగడంగవాని ధాతకునైనన్.(తరము రూపాంతరము)

    మదరు ,లెదరు ,వెదరు ,నెదరు.  అన్యార్ధం , ఇతిహాస పరంగా.

          (కృష్ణుడు...కీచకునితో పలుకు సందర్భము)

          

          పూ"నెదరె" కృష్ణ హింసింప? బుద్ధిలేక

          దారి తప్పు తులువ కా"మదరు"లు మీవి

          తరచి చూడ మీ పాపా"లెదరు"ల నిండ

          కృష్ణుడనె యధ"మదరు"ల   కీచకుగని. 

     

    దత్తపది.   ఏరా ,పోరా , రారా‌ ,లేరా.  దేశభక్తి సందేశం. 

     

         ఏరా! మౌనముదాల్తువు

         పోరా!యరిగణము జీల్చి పోటునుదెల్పన్

         లేరా!భారత పుత్రుడ!

         రారా!మనపరువు నిల్ప రాజితసుగుణా! 

సమస్య :శుకము , పికము , బకము , కుకము. నచ్చిన అంశంపై వర్ణన.

            శుకముల బోల్చుచుందురిల సుందరమౌ పసివారి పల్కులన్

            పికముల పంచమంబులను బ్రేమగ విందురు గానమూర్తులన్

            బకముల వోలెనందురిల వంకరచూపుల మౌనివర్యులన్

            కుకముల జంటజూపెదరు కోమలమౌ స్తనయుగ్మమెప్పడున్.

      మదన.సదన.వదన.రదన...ముగురమ్మలలో ఒకరినిగూర్చి. 

       మదనుని త్యాగఫలంబుగ

       వదనంబున మౌనముద్ర వదలిన భవు స

       త్సదనమున వెల్గు చుండు ద్వి

       రదనముఖుమాతను గొలుతు రాజితభక్తిన్.

       శారద! నన్నుగావుమ! సుసార విశేషకవిత్వ సంపదన్

       శ్రీరమ!పద్మజా!మదన సేవిత కల్ములరాణి బ్రోవవే

       మారవిరోధి హృత్సదన మంగళదేవత భద్రమీయవే

       కోరెద కొల్వగా సతము కూరిమి మీవదనాబ్జముల్సదా

     అందము ,కందము ,మందము ,డెందము. సమాజమునకు

                  సందేశము.

         డెందము తృప్తింజెందగ

         మందముగాసంఘసేవ మానకజేయన్ 

         అందము గొల్పును నరునకు

         పొందును మాకందమట్లు పూర్ణఫలంబుల్.

        

మఱ్ఱి ,వెఱ్ఱి , కుఱ్ఱ , నెఱ్ఱె. నేటి కవిత్వం పై పూరణ.

        కఱ్ఱి రూపాన శోభించు కుఱ్ఱడొకడు

        మఱ్ఱి నీడకు పశువుల మరలజేసి

       వెఱ్ఱి ముదిరి కైతలజెప్పె నెఱ్ఱెపైన

       నేటి కొందరి కియ్యది నిక్కమగును. 

        మఱ్ఱియూడల ఛందస్సు మానివేసి

        వెఱ్ఱి భావాల కావ్యాలు నెఱ్ఱె యనుచు

        కుఱ్ఱ కుంకలవోలెను కొందరకట

        తెనుగు కవితల వెలయింత్రు ధీరగరిమ.

   వాడు ,వాడు ,వాడు ,వాడు....భారతార్ధంలో ఉత్పలమాల.

    { వాడు=దూషించు.,శ్రమపడు.,ఎండిపోవు.,ఉపయోగించు. }

     వాడుచు దుస్ససేనుడల వక్ర మనస్కత క్రూరచిత్తుడై       (దూషించుచు)

     వాడిన మోముబెట్టుటకు,  వల్వలు కృష్ణకు దీయలేమికిన్.   (ఎండిన)

     వాడెడు ధర్మజాదుల నపారదయారస వీక్షణంబులన్     ( శ్రమపడు)

     వాడెడు మేటిధీరుడగు వంద్యుడు కృష్ణుడు నన్నుగాచుతన్.(ఉపయోగించు

     తాపసులందరుం బరమ ధన్యత జెందగ జూచువాడు త

     ద్గోపిక లందరుం గలసి కూడగ నెప్పుడు నాడువాడు సం

     దీపిత బర్హిపింఛమును ధీరత శీర్షము దాల్చువాడు నా

     ప్రాపున నుండువాడు ఖగ వాహను డెప్పుడు నన్నుగాచుతన్.

మందు ,విందు ,సందు ,పొందు.  భాగవతార్ధము. 

      "విందు"భోజన సదృశము విష్ణుకథలు

      మానిపించును రుగ్మతల్ "మందు"పగిది

      సారవంతంపు భక్తి ప"సందు"గూర్చి

      "పొందు"నర్హత గల్గించు ముక్తిపథము.

      వీనుల "వింద"గున్ సతము ప్రేమపఠింపగ విష్ణుగాథలన్

      మానవ రుగ్మతల్దొలచి మాన్యత గూర్చు ప"సందు" "మందు"గా

      దీనత బ్రోవుమంచు పరి వేదన జేయగ "బొందు"గూర్చుచున్

      దానె సమస్తమై వరలు తామరసాక్షుడు కృష్ణుగొల్చెదన్.

కలువ;చెలువ; విలువ; చలువ.   దైవస్తుతి....వృత్తం. 

      చలువలగట్టుపై నిలచి సాంద్రదయార్ద్ర విశేషమూర్తియై

      చెలువగు చంద్రఖండమును శీర్షమునన్ధరియించి సొంపుమై

      కలువల బోలుకన్నుల సగంబుగ దేహముతోడనున్న నీ

      విలువలు స్తోత్రముల్సలుపు విజ్ఞుల భక్తుల గావుమో భవా! 

      రాగి‌ ,కంది ,వరి ,తిల. అన్యార్ధంలో శివస్తుతి.

       శంక రా! గిరిజాధవ! సర్పభూష!

       భూతి లభియింప జేసెడు పుణ్యపురుష!

       కంది పోవగ నామేను కంబుకంఠ!

       నీదు వరివస్య చేతునన్నేలు సామి!

జయప్రద , జయసుధ , జయచిత్ర , జయలత. ధనుర్మాస వైభవము. 

          "జయసుధ"లనీను పావిత్ర్య సమయమిదియ

           చక్కని "జయప్రద"మగునా సార సాక్షు

            సేవజేయగ "జయలత!" క్షేమమగును

            శ్రీధనుర్మాసమున "జయచిత్ర"!రమ్ము.!

          "జయసుధా"రమ్ము గోవిందు సారసాక్షు

           సేవ జేయగ "జయచిత్ర!" క్షేమమలర

           కలత లన్నియు తొలగి "జయలత"లు విరిసి

           ధర "ధనుర్మాసము "జయప్రద"మ్మె యగును

భారము , దారము , కారము , సారము. విషయము , ఛందము 

         ఐచ్ఛికము.

      సారము గల్గుసత్కృతుల చక్కని చిక్కని వాక్సుధా రసో

      దారము నీవుజూపగను ధన్యత గల్గును ప్రేమమై సుసం

      స్కారము వృద్ధిజెంది పలు సౌఖ్యములబ్బును సాటివారిలోన్

      భారముగాదు జీవితము బంగరు బాటగు నెల్లవేళలన్.

చిటచిట , పటపట , కటకట , బొటబొట...భారతం. చంపకం. 

    భీముడు ద్రౌపదితో..

    కటకట!ద్రౌపదీ!పరమక్రౌర్యత దుష్టుడు దుస్ససేనుడే

    పటపటలాగె వల్వలు సభాంతరమందు మదోద్ధురుండునై 

    చిటచిటలాడబోకుమని చెప్పెను భీముడుదగ్రతేజుడై

    బొటబొట కారు నీ కనుల భూరిజలంబులె వారిమృత్యువౌ.

           సందు ,పొందు ,మందు , విందు. అన్యార్ధంలో..

          మందుడు పసందు గాకను

          విందొనరింపన్ మనోజ్ఞ వేదిక పై రూ

          పొందించునె సత్కళలను?

          అందము చిందించు కృష్ణుడాతడుదక్కన్ !

 

చింత,వేప, రావి, మద్ది...అన్యార్ధాలలో శ్రీకృష్ణ స్తుతి. 

      చేర రావే!పరాత్పరా!చింత సేతు

     మదిని మద్దిశా సూచివి మహితగతివి

     రా !వినిర్మల సద్గుణ! రక్షసేయ

     భక్తమందార యదుకుల వంశతేజ!

   కోపము,తాపము ,శాపము ,పాపము. ఐచ్ఛిక ఛందస్సు , విషయము.

     కోపము కాల్చుచున్నరుని కూల్చు మహోన్నతమార్గభేదియై

    తాపము గ్రుంగజేయుగద ధార్మిక భావవిశేషవైఖరిన్.

    పాపము జన్మజన్మలకు బాయని శత్రువు కావునన్సఖా

    శాపము నొందరాని మధుసారపు జీవిక నందగావలెన్.

       కోపము వచ్చును గిట్టక

       పాపము పెంపొందు క్రూర భావమువలనన్

       తాపము బోవును ముదమున

       శాపము నశియింపజేయు శక్తులనెల్లన్. 

    దత్తపది: భాష ,భూష , దోష ,వేష. భారతీయతా వైశిష్ట్యం. స్వేచ్ఛాఛందము.

    వేషము పంచెకట్టు ఘన వేదపుసారము మార్గదర్శమై

    దోషము సుంతలేని వరధుర్యులు వీరులు త్యాగశీలురున్

    భాషణ భూషితుల్ పరమ భక్తులు పండిత సత్కవీశులే

    భూషలు భారతాంబకిల మోదముగూర్చుచు ఖ్యాతిబెంచెడున్..

   దత్తపది : వరము ,వరము ,వరము ,వరము...ఐచ్ఛిక   

   ఛందము. భగవద్విషయము.

   వరములు కరముగ గలవని

   పరవనితల కావరమున పట్టెడు లంకా

   పురవిభుని నడచె నరుడు బ

  క్రొత్త , అత్త , చెత్త , దుత్త ..కుటుంబ పరముగా . 

  క్రొత్త కోడలిదిట్ట నా కోమలాంగి 

  యత్తపైనున్న కోపంబు దుత్తమీద 

  జూపి హెచ్చరికను బంపె చూడుమనుచు 

  చెత్త కోపాల కీడు ముంచెత్తు గాదె . 

 చెత్త జగడాలు సతము యోచింపకుండ 

 క్రొత్త కోడలు తన వంశ కోడలనుచు 

 నత్త వర్తింప ప్రేమగా హ్లాద మొదవు 

 దుగ్ధమది వెళ్లి విరియును దుత్తనిండి . 

బడి, గుడి, తడి, మడి . పోరంబోకు పరిస్థితి . వర్ణించాలి. 

బడిలో గ్రామముగ జదువఁడు 

గుడి చుట్టును దిరుగుచుండు కుంచితబుద్ధిన్ 

మడిబట్ట తాకుచుండును 

తడియారాక తిండి దినును దబ్బరగాడై . 

కాంతి ,క్రాంతి ,శాంతి, దాంతి. రామాయణార్ధము. ఛందమైచ్ఛికం.

    (మండోదరి రావణునితో..)

   దాంతిని లెక్కసేయకను ధన్యత పెక్కు వరాలనంది-బల్

   క్రాంతిని దెచ్చి లంకనిల గౌరవ మొప్పగ నేలినాడవే!

   శాంతివిదూరమౌ; ధరణిజన్ గొనివచ్చుట హింసబెట్టుటన్

   కాంతి నశించు పాపమున; కాదనబోకుమ రామువేడుమా!

   అన్న, అక్క, అమ్మ, అయ్య..అన్యార్ధాలలో.పద్యాల తోరణ వర్ణన.

       

      "అన్న"మయ్యలు కొందరై యాలపించ

      "అమ్మ"ణిమయప ద్యములతోరమ్ము వెలసె

      "నక్క"జంబంది సురభి హృదంతరమున

      "అయ్య"మకు నమస్కృతులనె నంజలించి. 

  అన్నము, సున్నము, భిన్నము, ఖిన్నము...భారతీయ సంస్కృతి. 

   

    అన్నము దిన్న వెన్క నిక  హాయిగ భారత సంప్రదాయపున్ 

    సున్నములాకు వక్కలను సుందర కీరము బోలు రూపమున్

    భిన్నముగా హరించి కడు బిగ్గరగా పరి హాసమంచనన్

    ఖిన్నమనస్కులైరచట ఖేదమదొక్కటె తక్కువో యనన్.

   దత్తపది: కసరు,ముసరు,ఎసరు,విసరు.ఇతిహాసపరమైనది.

      

     "ముసరు" పాపాలు తొలగంగ, ముద్దు గుమ్మ

     సీత నారాము జేర్చుమ శ్రేయమగును

     "కసరు,విసరు"లు జూపిన "నెసరు"వచ్చు

     రావణా!లంక కనియెనారామ యపుడు.

     రామ,సీమ,భామ,కామ...ఇతిహాసపరంగా..

     మీపొన్నెకంటి.

     చేయ"రా!మ"నసున శ్రీరాము సంస్తుతుల్

     "భామ"తివగుచుండి భజన నెఱపు

     ప్రేయ"సీమ" ధురిమ మాయయే యగునోయి

     "కామ"నలు నశింప కలుగు సుఖము.

వన,వన,వన,వన...గజేంద్రమోక్షము. స్వేచ్ఛా ఛందము.

      

      వనమున జేరిన గజమును

      వనచరమదిబట్టె నిగిడి పంతముతోడన్

      వనమందులాగి ముంచగ

      వనజభవు పితను శరణనె ప్రాణముకొఱకై. 

      

  సమస్య: కారము నివ్వగ పతికిని కలిమియు హెచ్చున్.

     

     దూరపుటుద్యోగంబును

     కోరిన జీతంబురాని గోపాలునకున్

     గౌరియె తెలివిగ తనసహ

     కారము నివ్వగ పతికిని కలిమియు హెచ్చున్.

దత్తపది: గజ,గజ,గజ,గజ...గణేశస్తుతి. 

    గజముఖుడు పాలు ద్రావుచు 

    గజ కరమున తడుముచుండ కాళముబుసకున్

    గజగజమను గణనాథుడు

    నిజభక్తుల బ్రోచు గాత! నెమ్మిని సతమున్.

   గజమనగ నేను గందురు

   గజముఖ నామంబు చెల్లు గణపతి కెపుడున్

   గజచర్మధారి శివుడు; న

   గజకు ప్రియతమ తనయుండు కాచుత జగముల్.

   దత్తపది: దీప, తాప, కోప, పాప..బడుగుల జీవితాలు. 

   కోపతాపాల నెలవైన గుడిసెలందు

   పూట గడవదు తిండికి; ప్రొద్దుగ్రుంక

   చనును దీపమై వారింట చందమామ

   పాప సంఘమ్ము చరియించు పజ్జలందు.

   దత్తపది:  క్షణ క్షణ క్షణ క్షణ. పర్యావరణ రక్షణ.

   భక్షణ జేయసంతసము భాగ్యమునిచ్చు ఫలంబులన్నిటిన్

   లక్షణమైనరీతులను లక్షలువేలుగ వృక్షసంపదన్

   శిక్షణపొంది పెంచుమిక శ్రేయముగల్గును జాతికంతకున్

   రక్షణ జేయవానినల రక్షణనిచ్చు గృతజ్ఞతాంజలిన్.

   దత్తపది: వరము,కరము,ధరము,స్వరము...శ్రీకృష్ణ పరముగా..

   స్వరమును బెంచి యాదవులవాంఛిత రీతిని రాళ్ళవానకుం

   గరము భయార్తులై చనుచు కంజదళాక్షుని రక్షగోర, భూ

   ధరమును పైకినెత్తి తన ధర్మము జాటగ సంతసంబయెన్

   వరములు వేడ భక్తిమెయి భక్తుల బ్రోవడె ప్రాణదాతయై.

    దత్తపది: లంబు,జంబు,డుంబు,చెంబు. శ్రీకృష్ణ కుచేల మైత్రి.

    చిరుగు చే"లంబు" తోనుండి సిగ్గుబడెడు 

    నా కుచేలు బు"జంబు" న నమరియున్న

    మూటకు క"డుం బు"లకరించి మోహనుండు

    వెలయ కా"చెం బు"రుషార్ధ ఫలములిచ్చి

దత్తపది: పద్యము,గద్యము,వాద్యము,హృద్యము...తెలుగు వైభవము.

పద్యములందు ఛందసును భావ రసార్ద్ర పదార్ధగుంఫనల్

గద్యములందు శైలి నవకంబగు దీర్ఘసమాస దీధితుల్

వాద్యపు రాగమోయనగ వాసినిగాంచు తెలుంగు భాష-బల్

హృద్యమమోఘమియ్యది వశీకృతులన్నొనరించు శ్రోతలన్.

   దత్తపది :  అమ్మ, కమ్మ, రెమ్మ, తెమ్మ.. ఇతిహాసపరంగా..

   తెమ్మన జానకి విషయము

   అమ్మను హృదయాన దలచి నంజనసుతుడే

   కమ్మగ శింశుప రెమ్మల 

   దిమ్ముగ పఠియించె రాము ధీవరుచరితల్.

  దత్తపది: మర, మర, మర, మర..అన్యార్ధం... రామాయణము. 

  పా"మర"త్వాన వాల్మీకి వరలెనిట్లు

  రామ నామంబు వేరుగ రసనతోడ

  నే"మర"ని భంగి "మర"లక నియతిజూపి

  భవ్యుడై తా"మర"సనేత్రు వరమునందె.

దత్తపది: తేలు, మేలు, కూలు, పాలు..భారతీయ ధర్మము. 

        తేలుచుంటివి యితరుల తీరుమరగి

        కూలు నాధ్యాత్మ సంపద క్రుళ్ళిపోయి

        మేలుజేకూర్చ వేగమె మేలుకొనుము

        భరత పుత్రుడ! ధర్మంపు బాలుపంచు.

దత్తపది: హారి, గౌరి, పారి, శౌరి....ఇతిహాస పరంగా...

        భక్త హృద్విహారి భవుని ప్రార్ధనంబు

        జేయు నాశౌరి సతతంబు చిన్మయముగ

        పారి జాతాప హరణుని చేరికొల్చు

        కనుల ముకుళించి యాగౌరి కాంతుడంత.

వనిత, రమణి, చెలువ, ప్రమద...అన్యార్ధం... రామాయణం...

    

     ధీ"రమణి" రామచంద్రుడు 

     చీరెన్ స్నేహమ్ము సేయ "చెలువ"ము మీరన్

     వీరా! లే"వని త"లపులు

     హా!రావణుడంత  "ప్రమద"మందుచు బల్కెన్.

దాడి,పాడి,వేడి,మాడి...భారతఘట్టము.

     (కృష్ణుడు దుర్యోధనుని తో..) మీపొన్నెకంటి.

     దాడి తలపుల మానుమో ధార్తరాష్ట్ర!

     పాడిగాదది యెవ్వేళ; పరమధర్మ

     తత్పరునకు నై దూండ్లను తడయకిమ్ము

     మాడి పోవక ముందె నీ మానధనము. 

శిరము, సరము, కరము, నరము...విషయము,ఛందము ఐచ్ఛికము.

   

   శిశిరమందున వనములు చిన్నవోయె

   వానరమ్ములు వెదకెను పండ్లకొఱకు

   శంకరమునయ్యె శివరాత్రి జాతరంత

   మాసరమ్మైన ప్రకృతికి మంగళమ్ము.

   (మాసరము=రుచిరము)

అనుమా, కనుమా, వినుమా, మనుమా...క్రియాపదాలుగా కాకుండా..

   ఛందము, విషయము ఐచ్ఛికము.

  

   (ఒక రాజకీయ నాయకుని పలుకులు)

   "అనుమా"నంబుల బెంచుచుండె నహహా యీనేతకాలమ్మునన్

   కనగన్ శం"కను మా'' యజేసి పటు ధిక్కారాత్మ నిందించు మీ

   కును క్షేమ"మ్మను మా"టదెల్పుటకుగా కూర్మిన్ బ్రవేశించితిన్

   "విను మా" ర్గంబున; నయ్యదే భవితకున్ వేగంబుగా శ్రేయమౌ.

దత్తపది: కరి,హరి,సిరి, గిరి...భాగవతార్ధం..స్వేచ్ఛా ఛందము. 

    "గిరి"జన ప్రాంతపు మడుగున

    "కరి"జేరగ మక రిబట్ట కావగవేడన్

    "సిరి"చేలమువీడక "హరి"

     పరుగున తావచ్చి కాచె భక్తుని ప్రేమన్.

దత్తపది: శిరము,కరము,పురము,వరము..పురాణేతిహాసపరంగా..

      వరముగ దక్కు జానకిల భర్గుని చాపము ద్రుంచివేయుటన్

      కరము పరాక్రమింపుడన క్రన్నన రాజులు నిష్ఫలంబుగాన్

      పురముననెల్లరున్ మురియ ముద్దులరాముడు విల్లు విర్వగా

      శిరములు వంచిరా నృపులు సీతయు సిగ్గిలె వింటిమ్రోతకున్.

తమ్ములు..4పాదాలలో ..కందము లేక చంపకము. 

    తమ్ములు వందమందయిన ధర్మనిబద్ధత న్యాయ శాంత చి

    త్తమ్ములు లేనివారలె స్వధర్మవిఘాతులె కామలోభ చే

    తమ్ములె ధార్తరాష్ట్ర మమతాంధతజిక్కిన బాణఘాత భూ

    తమ్ములె కౌరవాగ్రజుని దాటుచుబోవునె మృత్యుఘుంటికల్.

    తమ్ములు విరియును జలమున

    తమ్ములు ధర్మాన మెరయు ధర్మజ్ఞు సభన్

    తమ్ములు ధుర్యోధను చి

    త్తమ్ములు పరమాత్మ తెగడు దైత్యులు వారల్.

గలగల, మలమల, వలవల, వెలవెల...

గలగల పాఱు యేరులవి కమ్మని రావము జేయలేకనే

వెలవెల బోయె; భాస్కరుని వేడిమి మ్రింగుచు తాపమందుచున్

మలమలమాడిపోయినవి మ్రాకులుసైతము;  చుక్కలేకనే

వలవల కంటినీరచట వాగగుచుండెను జీవరాశికిన్ .

అన్నము చారు పులుసు కూర..అన్యార్ధాలలో. ఇతిహాస పరంగా..

శకుంతలను గాంచి దుష్యంతుడు...

   "చారు" తరమది నీమేను చంచలాక్షి

   వం"పులుసు"కుమా రమ్మయి వన్నెదెచ్చె

   ఓ శకుంతలా! సమ"కూర" యాశలన్ని

   నిలువు "మన్న ము" ఖము కంది జలజమాయె..

దండ,దండ,దండ,దండ...అన్యార్ధం..రామాయణం.

దండకాసురులకు దర్పంబునణగించి

దండ నేననియెడు ధర్మమూర్తి

దండధరుని గూడ ధర్మాన నడుపు కో

దండ రామ! నీకు దండమంటి.

దత్తపది: ఆకు, కొమ్మ, వేరు, చెట్టు..అన్యార్ధం. రామాయణం. 

(విభీషణుడు రావణునితో )మీపొన్నెకంటి.

"చెట్టు" త్రిమ్మరి లంకకు జేరెననగ

"వేరు" తలపులు సలుపక తీరుమార్చి

మహిత సీతమ్మ హింసింప మాను"కొమ్మ!"

"ఆకు"వలయాక్షి సాక్షాత్తు హరికి సతియ.

దత్తపది: కావి, తావి, మావి, రావి....అన్యార్ధంలో. భారతం.

  "కావి"వి వట్టిమాటలు వికారము గల్గెను కృష్ణ! నామదిన్

  "తావి"షపూర్ణ కీటకమధర్మువు తుచ్ఛుడు దుస్ససేనుడే

  "రా!వి"వరంబులేలయని రక్కసిబుద్ధిన వల్వలూడ్చెగా

  "మావి"ధి యిట్టులుండెగద మమ్ములగావుమ దీనబాంధవా!

  దత్తపది: నన,నును, నీనీ, నేనే..భారతం. ఛందం ఐచ్ఛికం.

  (శ్రీకృష్ణుడు పార్థునితో..)

  "నేనే" యాత్మను దేహిని

  "నీనీ" కర్మంపుచేత నియతము పార్థా!

   నన్నే మ"నన"ము జేయుము

   మా"నును" దుష్ఫలము కొంత మహిలో నీకున్.

దత్తపది: కారు, కూరు, కేరు, కోరు.పౌరాణిక పరంగా. 

    "కారు"కూతలు లంకేశ కట్టిపెట్టు!

    "కేరు"చుంటివి ననుజేర కీడుమూడు

    "కూరు"కొనిపోవు నీలంక కుధరమందు

    "కోరు"కొనబోకు రాముతో పోరునీవు

వాన..మూడు పర్యాయాలు. ఛందస్సు ఐచ్ఛికం. 

    

     వాన,వాన,వాన. ...మీపొన్నెకంటి.

    "వాన” వలయును ప్రజలకు వలదువరద

    "వాన"  రారాదు పిడుగుల భయముగొల్ప

     కర్షకునకు "వాన"లు దగు హర్షమొదవ

     వచ్చుటెంతయు మేలగు పచ్చినిజము!

మరొక వాన ప్రయత్నము.

     వనితయోర్తుక మేడపై వడియములను

     నెండమెండుగ నుండుట నెదనుదలచి

     యెండబెట్టగ గంటలోనేమి గతియొ

     వాన!వాన!వా నంచును పరుగులాయె!

దత్తపది: అందె బిందె కుందె పొందె. పల్లె పడుచు..చంపకమాల. 

    నెలతయొకర్తు బావి కడ నీటిని తోడగ "బిందె" తోడ నా

    లలనకు సాయమీయగను లక్ష్మియె "పొందె"శ్రమంబు; తానుగా 

    నలుపున "గుందె"; నాగమణి "యందె" ను సాయముజేయవేగమై

    గలగలనవ్విరందరును కాంతల చేతల జూచియంతటన్

   

     పొలమున నాటువేయుటకు బోయిన బావకు "బిందె" నీటినిన్

     తలపయి మోసికొంచు రహదారిన వచ్చుచునుండ"కుందె" గా

     నలసిన భార్య జేరుకొని "యందె" ను బిందెను "పొందె"సౌఖ్యమున్.

     వలపులు మోసులెత్తినవి వారల డెందములందు మెల్లగా. 

నన,నన,నన,నన....అన్యార్ధంలో...కృష్ణుని.

మీపొన్నెకంటి.

జనన మొందితి వట చెఱసాలలోన

మనన ముంజేయ గోపికల్ మాయజేసి

తనన తానన యాడించి తన్మయమున

మోక్ష మిడు రుచిరానన ముద్దుకృప్ణ! 

నన,నన,నన,నన....అన్యార్ధంలో...కృష్ణుని.

మీపొన్నెకంటి.

జనన మొందితి వట చెఱసాలలోన

మనన ముంజేయ గోపికల్ మాయజేసి

తనన తానన యాడించి తన్మయమున

మోక్ష మిడు రుచిరానన ముద్దుకృప్ణ! 

దత్తపది: కన్ను ముక్కు చెవి నోరు...అన్యార్ధం... రామాయణం. 

కన్నులను విప్పె సీతను గనగనెమలి

పూచె విరులన్ని హృదయాలు పులకరింప

సజల జలముక్కు శ్యామమై సందడింప

రాము మన్మనోరుచిరమ్ము రమ్యమాయె!.

దత్తపది: వనిత, రమణి, చెలువ, ప్రమద..స్వార్ధంలో..రామాయణం పరంగా.

    ప్రమద కైకమ్మ వరములన్ పంక్తిరథుడు

    రమణి సీతను హరియించి రావణుండు

    వనిత రుమ జెరపట్టియు వాలియపుడు

    చెలువ శక్తికి బలియైరి సిగ్గుమాలి.

దత్తపది: నది, మది, పది, గది...గురు శిష్య సంబంధము. 

జీవనదివోలె ప్రవహించు భావములను

గురువు మదినుండి గ్రహియించి కరువుదీర

మమత నేర్పిన గదినెప్డు మరువకుండ

శిష్యుడు పదికా లములున్న సిరులుగురియు.

ముల్లు మేకు చీల సూది....అన్యార్ధం..రామాయణపరంగా.

    కంఠముల్లుప్త మయ్యెను క్రమముగాను

    ప్రాణమేకుదురుండదు రావణునకు

    రామ ప్రాచీలసత్కీర్తి రహినిగాంచె

    దిశలు నిండెసూ దివిజంపు తేజమెల్ల

దత్తపది: అదుపు, పొదుపు, మదుపు, కుదుపు...ఆటవెలది ..స్వేచ్ఛా విషయం.

  అదుపునున్న యూహలందగించునుసుమ్ము

  మదుపు ధనము నరుని కుదుపుమాన్పు

  పొదుపు జేయ సతము ముదమునుగూర్చును

  వృద్ధి నిచ్చు మనకు ప్రియముబెంచు.

దత్తపది: ముల్లు, మేకు,చీల,సూది...నిజార్ధం..జాతీయోద్యమం. 

   ఏకు కైవడి చొరబడి మేకులైన

   తుచ్ఛులైనట్టి ఇంగ్లీషు దొరలతరుమ

   నుద్యమించెను జాతిమహోద్యమముగ

   ముల్లు, సూది,చీలలవలె ముందుకురికి.

దత్తపది: కంది,పెసర,సెనగ,మినుము. పార్వతీ కల్యాణం.

   కంబు కంఠుని స్పర్శతో కంది నగజ

   మేను, వెలసె నగవల్లన, మినుము పెసర

   రంగుల కదలాడు సర్పాలు రవళి సేయ

   గౌరి కల్యాణమాయెను ఘనముగాను.

దత్తపది : తట్ట,బుట్ట,చెట్ట,పట్ట. అన్యార్ధం...భారతార్ధంలో...

    "తట్ట" కృష్ణుని బంధించు దారియొకటి

    "పట్ట"రానంత ముదమందె పార్థివునకు

    జీవులం"బుట్ట"జేసెడు చిన్మయునకు

    "చెట్ట" గల్గునె? దుష్టుల చేష్టతోడ. 

లారి,వీలు,టైరు,టాపు...అన్యార్ధంలో.. రామావతార వర్ణన. 

   దానవకులారి రాముడు

   వానరులకు వీలుగలుగ వనములదిరిగెన్

   దీనుల చేటాపుటకై

   తానటమాటై రుసులకు దర్శనమిచ్చెన్.

దత్తపది: భద్ర, నిద్ర, ముద్ర, క్షుద్ర..నేటి సమాజంలో స్త్రీ పాత్ర.

క్షుద్ర కామాంధ పశువుల క్రుళ్ళబొడవ

ముద్రవేయుమ వానిదౌ మూపులందు

నిద్రమేల్కొని స్వయముగా నిలువుమమ్మ

భద్రకాళియె నినుబూన భరతనారి!

దత్తపది: అండ దండ బండ కుండ...సామాజికాంశము. 

బండబారిన గుండెల పశువువోలె

అండలేనట్టి యువిదల చెండుచున్న

నీచకామాంధులెచ్చోట నిలువకుండ

దండనముసేయుమో సఖా! తప్పకుండ. 

సమస్య: కావలివారు తెంపుకొని కాయల పిందెలనారగించరే. 

కావలినుండితెచ్చి యిరు కాపులమామిడియంటు శ్రద్ధచే

నా వనమందు బెంచగ ఘనంబుగమూడవయేటనే యహో

కావలెనన్న వానిపయి కాపునుగాయగ చూడవచ్చినా

కావలివారు తెంపుకొని కాయల పిందెలనారగించరే.

సమస్య: పాలే గరళముగమారె ప్రహ్లాదునెడన్.

     కాలంబులు దేవగణము

     లీలన్ నాపాలనమున లేశపుశక్తుల్

     ఏలా హరి గొప్పను,గ

     ప్పాలే గరళముగమారె ప్రహ్లాదునెడన్. 

        

       

   

  

    

     

     

 

    

         

   

స్పందనలు...1.01.2020.

ధూళిపూడి పూర్వవిద్యార్ధి చంద్రశేఖరరావు
       "శుభోదయం " కళకు అభినందన, స్పందన.
    చంద్రశేఖరు చేవ్రాలిచక్కదనము
    చంద్రశేఖరు శిగపూవు చంద్రువోలె
    వెన్నదొంగకు శిగపైని పింఛమనగ
    అలరుచున్నది మదినెంతొ హాయిగొలుప....🙏
      జె.జె.యస్., హనుమంతు, చంద్రశేఖర్ తో
      1.01.2020.న సమ్మేళనం.

     మధురమధురమైన మహనీయ స్ఫూర్తులన్
     తలచికొనగ మనకు ధర్మమనుచు
     ధూళిపూడి గురుల తోయజమిత్రుల
     స్మరణ జరిగె నేడు సంబరాన.

     మొదలి,మానెపల్లి,పొక్కునూరిఘనులు
     బాబురావు,రాధ,పండితాళి
     జ్ఞాన ధనులసతము  నంజలించుచునుండి
      తీర్చుకొనగవలయు దివ్య ఋణము.

     పొన్నెకంటివారి ప్రోత్సాహముంజేసి
     పూర్వమిత్రవరుల పొందుకుదిరె
      తీపిగురుతులన్ని తేనెలవంకలై
      పారుచుండెమదిని భద్రగతిని.

       ఏడుపులు..రకాలు. స్పందన.

       "ఏడ్సి నట్టుంది "యను పని నెరుగకున్న
       "ఏడ్సి మొగము కడిగినట్ల"నెరుగసగము
       "ఏడువుము త్వరగా "యన నిష్టమౌట
       "ఏడిశావులే "యనజుల్కనే నిజముగ.

వర్ణన: వైద్య సిబ్బందిసేవా తత్పరత.

ఒక్కడు నూటయెన్మిదిన నొద్దిక జేర్చును వైద్యశాలకున్

ఒక్కడు సత్వరంబుగను నోర్పుగరోగిని జేర్చులోనికిన్

ఒక్కడు గుండెనున్ మరియు నూపిరితిత్తుల జూచుశ్రద్ధగన్

అక్కమలాక్షురూపములె యందరు సేవక వైద్యరత్నముల్.

వర్ణనాంశము చీకటి.

    చీకటి యావరించు భువి చీకటిగొంగయె తప్పుకొన్నచో

    చీకటి బంధమున్నిలిపి క్షేమకరంబగు సంతునిచ్చు, నా

    చీకటె యంటుగాండ్రు పెర చేడియలం దగులంగజేయు, నా

    చీకటె దుష్టమానవుల చిత్తవికార దురాగతాత్మయౌ

    చీకటి యౌను మానవుని చిత్తము జ్ఞానవిహీనమైనచో

    చీకటియౌను జీవితము చిన్మయరూపు దలంచకున్న-పెం

    జీకటి కవ్వలన్వెలిగి జీవుల గాచెడు నీశుగొల్చెదన్.

అంటుకొనునని తెలిసియు నంటుకొనును

సేవలొనరించు నిరతంబు చెంతనుండి.

నెనరుతోడుత ప్రాణాలు నిల్పుచుండు

వైద్యసిబ్బంది సములిక వసుధగలరె? 

వర్ణన: వాలిసుగ్రీవుల యుద్ధం.

  గదలమ్రోతలు హుంకృతుల్ చదలునిండ

  పర్వతంబులు మార్మ్రోగి వంతపాడ

  వాలిసుగ్రీవు లిర్వులు పంతమూని

  పోరుచుండిరి ప్రాణాల తీరుగనక.

ఏరువాక పౌర్ణమి.

 

  జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి రైతుల జీవితాల

  వెలుగుపండగ ప్రారంభ మలదికొనును

  ధరను దున్నగ నీరోజు వరమటంచు

  ఏరువాకను సాగించి తీరు నతడు. 

  వృషభముల నలంకరణకు వేసి పట్టె

  డలు సిరిసిరి మువ్వలజంట వెలుగులీన

  కాడి తగిలించి ముదమున మేడిపట్టి

  హలము నొత్తుచు రైతన్న పొలముదున్ను.

   నేటి దుస్ససేనుడు.

   దుస్ససేనుని పాత్రను లెస్సజేతు

   నాకె యిమ్మని వృద్ధుడౌ నటుడు వేడ

   అనుభవంబిట వలదయ్య ధనమువలయు

   తమరి రుసుమెంత? యనియెనా దర్శకుండు.

    వల్వ లూడ్చుట యన్నను బాగటంచు

    నొప్పుకొంటిని నీపాత్ర మెప్పుదనర

    నెఱుగనైతిని ద్రౌపది కిన్నిచీర

    లున్నవని లోన, నన్న!దుర్యోధన! కట!

స్పందన: చిత్రానికి స్పందన.

కరములు గళమును జుట్టగ

మురిపెంబునకూతు పలక ముద్దుగగొనుచున్

విరిబోణి వ్రాసి చూపెను

కరమొప్పగ దెల్గు లిపిని గమనీయముగన్.

స్పందన: ఒలంపిక్ క్రీడాకారులకు ప్రోత్సాహం.

భారత మాతృ సద్యశము  బంగరు కాంతుల వ్యాప్తిజెందగా

మీరలు నేర్చినట్టి గడిమించిన క్రీడల వైభవమ్ముగా

ధీరత సాగుడోయి పరదేశమువారల గెల్చి చూపగన్

దీరును గొంతమేరకది దేశరుణంబుగ నెల్లవారికిన్.

వర్ణన: 

   స్త్రీలునుగూడ చట్టసభ సేవలయందున సభ్యులౌటచే

   మేలును గల్గు; పాలన సమీక్షల ప్రస్ఫుట నిర్ణయంబులం

    గాలముబట్టి చేయుదురు కార్యములెల్లను సత్ఫలంబుగన్

    బేలలగారు వారు;  తగు ప్రీతిని నర్హత నీయచండికల్.

   లేమి సుఖమిచ్చు సంపదల్ కీడొసంగు. 

    కాకి అరుపు పై స్పందన 

ఉ. కావు విశేష భూషణలు కావుమనోహర దివ్యహర్మ్యముల్
       కావు మహోన్నతాల్ ధరణి కామిని పల్కెడు చిల్కపల్కులున్
       కావు శరీరసౌఖ్యములు కావవి నిత్యమటంచు కాకులే
       కావనిగొంతుచించుకొన కానరుమూర్ఖత మానవాధముల్.

సాంఘిక ..సమస్యాపూరణలు

దానముజేసిన కలుగును దారుణ బాధల్.
        కం .  ఊనిక  శుద్ధపురక్తము
                హానినిఋగలిగించదెప్పుడారోగ్యమిడున్    
                కానక చెడు రక్తమునిల
               దానముజేసిన గలుగును దారుణ బాధల్.

     సమస్య : మాటలేరాని మగువయే పాటబాడె.
                     
   తే.గీ .  మీటుచుండెను వీణియ మించుప్రతిభ
             మాటలేరాని మగువయే- పాటబాడె
            గాత్రమాధుర్యమున్నట్టి కమలచరణి
            సభనుశోభించెనిర్వరు విభవమొప్ప.

    సమస్య.  పగలోమున్గినవారి పాపచయముల్ భస్మంబులౌనెప్పుడున్.

మ .  పగలంబెంచుచు మానవత్వగుణముల్ భంగంబుగాజూచుచున్
        రగులన్ వర్ణపుభేదముల్ జనులలో రాద్ధాంతముల్బెంచుచున్
        వగపేమాత్రములేని కూళమదిలో భాస్వన్మహద్భక్తి నిం
       పగ, లోమున్గినవారి పాపచయముల్  భస్మంబులౌనెప్పుడున్.

సమస్య:  పూలవలన జెడెను పుష్పవనము.   

               గంధమిళితమయ్యె కమ్మని యాగాలి     
               పూలవలన, జెడెను పుష్పవనము
              దుష్టకీటకాళి తోరంపుదాడిచే
             మాలి!రమ్ము దాని మాన్పివేయ.

   యం.వి.పట్వర్ధన్ గారిచ్చిన సరదా సమస్య.

    సమస్య. డురుడురు డుర్రుడుర్రు డురుడుర్డురు డుర్డురుడుర్రు డుర్రుడుర్
       
 చం: వరముగ వచ్చుపద్యముల వైభవమొప్పగ వ్రాసినింపి సం
        బరముగ,బంగరుంచెరగు వస్త్రములంధరియించి వేగమై
        తిరమగు భావనన్ బయలుదేరితి వాహనశబ్దమిట్లనన్

   సమస్య .   ఇపుడు ఖంగున నూపురమేలమ్రోగెలల
    ఉత్పలంలో నాపూరణ.

 ఉ . హేలగ సర్వభూషలవి హేమమెయైనను తీసివేయగా
       జాలముచేయవద్దనుచు జాముకు జాముకు నేను
      బేల!పరాకుజూపితివి బిత్తరచూపుల వల్లెయంటివే?
      కాలిదితీసిన"న్నిపుడు ఖంగున నూపురమేలమ్రోగ

 సమస్య:కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతల వలనన్.
                          నా పూరణలు.క
        లలనల మనములు చిత్రమె
        కలనైననునూహసేయ కాదేరికినిన్
        బలువిధ చరితల నరసిన
        కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతలవలనన్.1

        అల పౌరాణిక చరితల
        నిల జానపదాలనెల్ల నిగ్గునుదేల్చన్
        విలయమ్ము దెచ్చి పెట్టెడు
        కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతల వలనన్.2

        తలపగ పెండ్లికి ముందర
        లలనలు కడుప్రేమజూపు లౌక్యముతోడన్
        తలపున స్వార్ధము జేరగ
        కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతల వలనన్.3

       సమస్య: దానముజేసిన కలుగును దారుణ బాధల్.
   
      మేనికి శుద్ధపురక్తము
      హానినిగలిగించదెప్పుడారోగ్యమిడున్
      కానక చెడు రక్తమునిల
      దానముజేసిన గలుగును దారుణ బాధల్.

      సమస్య:అవధానంబట రాణ్మహేంద్రవరమందయ్యో                భయంబయ్యెడిన్.

 నవభావాన్విత వాక్చమత్కృతులు,సుజ్ఞానంపువేదాంతముల్
 కవనంబందున ముంచితేల్చు రసవత్కావ్యంపునిర్మాతలౌ
 కవిలోకంబది కాలుమోపగలదా కాసింతచోటైన నా
 కవధానంబట రాణ్మహేంద్రవరమందయ్యో భయంబయ్యెడిన్.

         సమస్య:  ఉండి లేనిదొకటె యున్నదేమొ.
   
     రాజకీయమందు రవరవల్జేయుచు
     పదవినందసతము పరుగులిడును
     సేవజేయుచింత చిత్తాననొకకొంత
     ఉండి లేనిదొకటె యున్నదేమొ.

       సమస్య: ప్రసవించును బావ యింక పదిదినఃములలో.
       నా పూరణ:  (ఒక బావమరది బావతో)
   అసమానప్రజ్ఞ గల్గిన
   వసివాడనిశశినిబోలు వర్ధిష్ణువునిన్
   మిసమిసలాడెడు నీసతి
   ప్రసవించును బావ యింక పదిదినములలో.

   పాలు.4 పాదాలు. అన్యార్ధాలలో...
   సురభి స్రవియించు "పాల"వి సురుచిరంబు
   త్రావ పా"పాలు" హరియించి ధైర్యమిడును
   మా సురభి భావరూ"పాలు"మానసాన
   నవనవోన్మష శి "ల్పాల"నవ్యశోభ!.

సమస్య: శ్రీకరముల్ సుధీజనవశీకరముల్ గద బూతుమాటలే.

   తేకువతోడ గెల్చి మనతీరునుమార్చెద నంచుబల్కు నా
   సోకులమారినాయకుడు సూక్ష్మవివేక విహీనతన్ సభన్
   వ్యాకుల చిత్తుడై చదువు వ్రాసిన పంక్తులె భీకరమ్ముగా
   శ్రీకరముల్ సుధీజనవశీకరముల్ గద బూతుమాటలే.

   సమస్య: లారీ రమ్మన్న అతడు రయమున వచ్చెన్.
             
               నారీ హంతక నీచులు
               వీరికి నురిశిక్ష నిడెను విజ్ఞత జడ్జే
               రారా అమలును జేయ -త
               లారీ! రమ్మన్న అతడు రయమున వచ్చెన్.

   సమస్య: అచ్చతెలుంగుపద్యమున నాంగ్లపదంబులె
     శోభగూర్చుగా.
     
    విచ్చిన మల్లెమాలవలె వేదికలన్కవిరాజు కైవడిన్
    మెచ్చిన మాతృదీవనల మెల్పున నందమువిందొనర్చెకడున్
    అచ్చతెలుంగుపద్యమున, నాంగ్లపదంబులె శోభగూర్చుగా
    వచ్చిన చిత్ర సీమకవిపండితమిత్రుల పాటలందునన్.
 
   సమస్య: కోడలివైపువాడనని కోపమునాపయి జూపబోకుమా

   కూడుకు గుడ్డకెయ్యెడల కొంచెములోటును కానకున్న-మా
   వాడు కవీంద్రుడంచు సరివారలు నిత్యము సత్సభాస్థలిన్
   వేడుకమీరగా ఘనత విద్యకె గారవముంచిరెల్లరున్
    కోడలివైపువాడనని కోపమునాపయి జూపబోకు"మా"!

   పద్యాలతోరణం..సమస్య.
  పనికిమాలిన వాడెపో ప్రాజ్ఞుడగును.
 వేట జీవనమైనట్టి విల్లుకాడు
 పాపభారము వహియింప భార్యనడుగ
 పోషణంబది నిరతంబు పురుషులదన
  పనికిమాలిన వాడెపో ప్రాజ్ఞుడగును.

    దత్తపది. కని , కనక , చని , చనక.
 దైవనిహతుల"కని" దయసుంతయునులేకఋ
 "కనక"యున్న యటుల కదలువాని
 "చని" సమీపమునకు సాయమీయనివాడు
 "చనక" పోవుటదియ చక్కనగును.

 
   సమస్య..కారమె సర్వ జనులకు కమనీయమురా.
         తారణనుజేయు దైవము
         శ్రీరాముడెపో తలంచ చిత్తము నందున్
         లేరా పూజకు నాసం
         స్కారమె సర్వ జనులకు కమనీయమురా.
      సమస్య: ఆలస్యము వలన నమృతమాయెను విషమున్.
                     నా పూరణ..
              నేలను పదునది యుండగ
              మేలగు బీజంబు జొనుప మించును ఫలముల్
              కాలము నెఱుగని స్థితిగతి
              ఆలస్యము వలన నమృతమాయెను విషమున్.

     

                పద్యాలతోరణం.. నేటి సమస్య:
             పనికిమాలిన వాడెపో ప్రాజ్ఞుడగును.
   
   తే.గీ: వేటజీవనమైనట్టి విల్లుకాడు
             పాపభారంబు వహియింప భార్య నడుగ
             పోషణంబది నిరతంబు పురుషునిదనఋ
             పనికిమాలిన వాడపో ప్రాజ్ఞుడగును.

            దత్తపది: కని, కనక, చని, చనక.
         
    ఆ.వె. దైవనిహతుల"కని" దయసుంతయునులేక
             "కనక"యున్నయట్లు కదలువాడు
             "చని"సమీపమునకు సాయమీయనివాడు
             "చనక"పోవుటె మేలు చక్కగాను.

                  శంకరాభరణము. సమస్య:
                కన్నవారిని తల్లియే కాటికంపె.

        గ్రుడ్లుపెట్టిన పెనుబాము ఘోరమైన
         క్షుత్తు సైపలేక తినెను గుటుకుమనుచు
         ప్రకృతి తత్త్వ మయ్యెనుగదా పాములకును
        కన్నవారిని తల్లియే కాటికంపె.

                   శంకరాభరణం. వారి సమస్య.
         స్త్రీ కడు ధన్యతను గనుము స్త్రీ బెండ్లాడన్.
 
     కం. చేకుర ధర్మపథంబులు
           వ్యాకులములు సమసిపోవ వైద్యంబిదియే
           తేకువమీరగ చిచ్ఛా
            స్త్రీ!కడు ధన్యతను గనుము స్త్రీ బెండ్లాడన్.

      పద్యాలతోరణం వారి న్యస్తాక్షరి.
  1పా.1వ అక్షరం..తో., 2వ పా.2వ అక్షరం..ర., 3వ పా. 3వ
   అక్షరం.ణ., 4వ పా. 4వ అక్షరం.ము..(కురుక్షేత్ర సంగ్రామం)
                     పూరణ....మీ పొన్నెకంటి.
"తో"రపు విల్లుతో ఘన మదోద్ధత కౌరవసేన మించ-న
 వ్వా"ర"ణయూధమున్నిలిపి వంతులవారిగ జంపుకొందరున్
 మార"ణ"హోమమున్జరుప మాయలుపన్నిరి వ్యూహకర్తలున్
 ఈరణ "మూ"హసేయపరమేశ్వర! కృష్ణుడె హేతుభూతమౌ.

    అమరనాథుని దర్శనం... నా అనుభూతి.

 అమరనాథునిగంటి నాత్మీయ భక్తుల
             మీనంపునేత్రాల మెరపులందు
 అమరనాథునివింటి నద్భుతస్వరములన్
             భంభంభోలెయనడు భజనలందు
 అమరనాథుని దరహాసచంద్రికలను
              నింపుకొంటినిహృది నిండుదనుక
  శ్రీహిమాలయమున చిత్తంబు భవుపాద
              పద్మాలకర్పించి ప్రణతులిడితిౠఖ
     ఎన్ని జన్మల పుణ్యమో యెఱుగలేము
     శివుని ఆజ్ఞగ భావించి చేరవచ్చి
     పారమార్థక చింతనంబరవశించి
     ఈశునాశీస్సులందితి రాశులెగయ.
                      పద్యాలతోరణం... దత్తపది.
             కల,కల,కల,కల,..స్వప్నార్ధం కాకుండ.
                             నా పూరణ:
    "కల"వను నమ్మకాన నిను గౌతుకమొప్పగ మానసంపు సం
    "కల"నము జేసి నీ చరణ గమ్యము, తాత్త్విక జీవనమ్మునున్
    "కల"వరపాటు లేక యిల కావ్యము వ్రాయగబూనుకొంటి నే
    "కల"తలు లేక భావముల కమ్మని శైలిని గూర్చుమో "శివా"!

                                 పద్యాలతోరణం..

          సమస్య: ముని ముష్టికి కీచకుండు పుడమిని గరచెన్.
   కం: కనులకు గామము కప్పగ
         మనమున నుప్పొంగు ప్రేమ మానిని కృష్ణన్
         అనునయముగ జేరన్, భీ
         ముని, ముష్టికి కీచకుండు పుడమిని గరచెన్.

   

పద్యాలతోరణం. సమస్య:
                 "నీవు నేర్పిన విద్యయే నీరజాక్ష."

       తే.గీ: అనుకరింపగ కంఠంబు హ్లాదమంది
                యెచట నేర్చితో ప్రియశిష్య!యిట్టివిద్య
                చెప్పుమన్న బల్కెను నును సిగ్గుతోడ
                "నీవు నేర్పిన విద్యయే నీరజాక్ష!"

                పద్యాలతోరణం... నేటి దత్తపది..
         కనగ, శనగ, వినగ ,మునగ..భారతార్ధం...
             
             ధృతరాష్ట్రుడు శ్రీకృష్ణుని తో....
   ఈ"శ!నగ"ధరా! సతము మమ్మేలు కృష్ణ!
   "కనగ"నీ విశ్వరూపంబు కనులనిమ్ము
   దేహ"మునగ"ల్గు బాధలు తీరిపోయి
   "వినగ"గోరుదు నీదివ్య విమలచరిత!,

    పద్యాలతోరణం.... దత్తపది..
   నిషిద్ధాక్షరములు... భ,ర,త,ము...భారతదేశ వైభవము.
     
    దైవయోచనగల్గిన దాసులున్న
    పావన ఋషిపుంగవులసంవాసియైన
    సకలధీనిధి గణ గుణ సంపదున్న
    హిందుదేశంపు సంస్కృతి యెందుగలదు?

     పద్యాలతోరణం... న్యస్తాక్షరి.  2.05.2020.
     1.వ.పాదం.10.వ. అ....."భా".
     2.వ.పాదం.  2.వ. అ....." ర" .
     3.వ.పాదం. 11.వ.అ....." త".
     4.వ.పాదం.   9.వ.అ....."ము".
     ఉత్ప లమాల....రామాయణార్ధములో పూరించాలి.
      (భరతుడు శ్రీరామునితో)
 ఉ: భారము రాజ్యపాలన స"భా"సదులంగనుసైగజేయగ
      న్నే"ర"గలేని సోదరుడ నీభరతుండ, నిజానువర్తుడన్
      శ్రీరఘురామ రమ్ము! ప్రజ చే"త"ము రంజిల శాంతమూర్తివై
      కోరిక దీర్చి కాచుమ"ము" కోసలవాస,ప్రభూ!దయామయా!

     

పద్యాలతోరణం... సమస్య..నా పూరణ: పొన్నెకంటి.
   కరణము వద్దుమాకనెడు కాలమువచ్చె నదేమి చోద్యమో

   హరహర! వాయువేగమున హైకులనల్లగ నుత్సహించుచున్
   తిరమగు సంపదన్ మరచి ధీయుతులెల్లరు గౌరవించెడా
   వరమగు పాణినిన్ మరియు వంద్యుడు చిన్నయ సూరిగారి,వ్యా
   కరణము వద్దుమాకనెడు కాలము వచ్చె నదేమి చోద్యమో
   
         చిత్రానికి పద్యం..
    కరము పట్టుకొంటి కన్నయ్య విడువను
    నీవె దిక్కునాకు నీరజాక్ష
    ఇహము పరమునందు నింకేమివలదురా
    జన్మధన్యమైన జాణనేనె.

      అరయగ మంత్రి వర్యులకు నాతెలుగన్నచెమర్చిపోవుగా
      భరమయిపోయివత్తులవి బాగుగసాగవు సత్సభన్సదా
      తిరగవు సంధిసూత్రములు తీయని వైనను కష్టమౌను .వ్యా
      కరణము వద్దుమాకనెడు కమ్మని పల్కులె కర్ణపేయమౌ.

      పద్యాలతోరణం... నిషిద్ధాక్షరములు... స,వ,ర,ణ....
      వాణీ స్తుతి....5.05.2020.
                నా పూరణ:
   తే.గీ: నాల్క పైనుండి యనిశము నాట్యమాడు
            తల్లి! కాపాడు మమ్ముల దయనుగాంచి
           నీదు కృపతోనె జగమెల్ల నియతి పల్క
           గల్గునోయమ్మ కచ్ఛపీ గానలోల!

       పద్యాలతోరణం.. నేటి సమస్య.
  శా: మీసంబుల్మెలివైచి నిల్చె నెదుటన్ మీనాక్షియోహోయనన్.
        (నాయకురాలు నాగమ్మ. బ్రహ్మనాయునితో)మీపొన్నెకంటి.

        రోసంబన్నది*పల్లెనాటి*బరి ధర్మోదంతముల్జూడకే
        వేసంబైనను వేయగాదగుదు నో వీరాగ్ర నంజూచితే!
        దోసంబే దియు లే దనున్గుటిలయుద్ధోన్మాది నాగమ్మయే
        మీసంబుల్మెలివైచి నిల్చె నెదుటన్ మీనాక్షియోహోయనన్.

   
             పద్యాలతోరణం. 9.05.2020.
  సమస్య: కంటికి పెట్టు కాటుకను కామినిపెట్టెను కాలిగోళ్ళకున్.
      (పరదేశమునకేగి ఆశ్చర్యపరచు నిమిత్తము భార్యకు
       సమాచారమియ్యక భర్త వచ్చిన సందర్భము)

       ఒంటరి జీవితంబుననునోపని దీనత మ్రగ్గుచున్సదా
       కంటను నీటిబొట్టులను కంటనె యొత్తుక సాగుచుండగా
       తుంటరియైనభర్త కడు దూరమునుండిగృహంబుజేరుటన్
       కంటికిపెట్టు కాటుకను కామినిపెట్టెను కాలిగోళ్ళకున్.

       (శ్రీరాముడు అరణ్యవాసము ముగించుకొని అయోధ్యకు
         వచ్చుచున్న సందర్భమున ఆపురమందలి ఒక స్త్రీ
         ఆనందములోని తొట్రుపాటు)
     
       మింటినిమంటినిన్సకలమేకముజేయసమర్ధుడౌచునా
       తుంటరులైనదానవుల దున్ముచు మౌనులగాచినట్టి,ము
       క్కంటిధనుర్విభంగకుడు క్రమ్మరివచ్చెడుసంబరంబునన్
       కంటికిపెట్టు కాటుకను కామినిపెట్టెను కాలిగోళ్ళకున్.

     
పద్యాలతోరణం..దత్తపది..11.05.2020.
        వంగ,కాకర,బీర,దోస...అన్యార్థంలో...పూరణ.
         నా పూరణ: మీపొన్నెకంటి.
     
         మకరముల"కాక ర"మ్మని మదినినెరిగి
        "దోస"మొనరించి సరసున దూకినాడ
         జీవితం"బీర"ణమునందె ఛిద్రమవక
         నన్నుగా"వంగ" శ్రీహరే నాకుదిక్కు

       పద్యాలతోరణం..దత్తపది....8.05.2020.
      టుడే..టుమారో..ఎవరు..నెవరు..
          నా పూరణ:  మీపొన్నెకంటి.

   మీ"టుడే"రోజు తప్పక మేటివీణ
   మీ"టుమారో"గ్య భాగ్యాలు మించిపోవ
   సాటి "యెవరి"ల నీకగున్ సరసగాన
   మందు చూడగా "నెవరు"మాముందులేరు.

      పద్యాలతోరణం... దత్తపది..సీతాస్వయంవరం
      చంపకమాల....నా పూరణ..12.05.20.
       1.వ.పా.1వ.అక్షరం.."క"
       2.వ.పా.2వ.అక్షరం.."మ"
       3.వ.పా.3వ.అక్షరం.."ల"
       4.వ.పా.4వ.అక్షరం.."ము"
  చం: "క"మలదళాయతాక్షి ధరకానుక,సీతస్వయంవరార్ధమై
         అ"మ"లినతేజుడై జనకుడంచితరీతి సభాంతరాళమున్
         భ్రమ"ల"నుదీర్చి యీధనువు భంగముజేసినవాడె ప్రేముడిన్
         గమన"ము"శ్రేయమై తనకు కౌతుకమొప్పెడు భర్తయంచనెన్.

    పద్యాలతోరణం...13.05.2020. 
   సమస్య: కారమెభూషణమ్ముగద కాంతలకున్మగవారికిన్ధరన్.

          భారతపుణ్యభూమిసరి భక్త తపోధన వేదమూర్తులున్
          శూరులుశాస్త్రవేత్తలును శుభ్రవినీతులు ధర్మతేజులున్
          భూరివివేకశీలురకు పొల్పుగఖ్యాతికిహేతువౌ- సుసం
          స్కారమె భూషణమ్ముగద!కాంతలకున్మగవారికిన్ధరన్.
మాలకొండయ్య గారిచ్చిన సమస్యలు..పూరణలు.

 సమస్య:మామిడి కొమ్మకున్విరిసె మల్లెలురోహిణియందువిందుగా

     మామయు మర్దియున్వెడలె మామిడి తోటకునీరునింపగా
     గోముగవారిజూచుటకు కోమలియచ్చటికేగి లీలగా
     ధీమతియౌచు కుందములద్రెంపుచు కొమ్మలపైకివేయగా.

      గోముగబెంచుచుంటినల కుందప్రసూనపు తీవజాతులన్
      నీమముదప్పిపోయియవి నిండుగమ్రానులవిస్తరింపగా
      నామనిరాకతో విరులు హాయిగవిచ్చెను గున్నమావిపై
      మామిడి కొమ్మకున్విరిసె మల్లెలు రోహిణియందువిందుగా.
   
       సమస్య: గుండ్రాతికికాళ్ళువచ్చి గునగుననడిచెన్.
            కొండ్రాళ్ళు ప్రేల్చు ఘటనన
            గుండ్రంగారంధ్రమేసి కూరగ మందున్
            బండ్రాయివోలె నుండక
            గుండ్రాతికి కాళ్ళువచ్చి గునగున నడిచెన్. 
 
      పద్యాలతోరణం... సమస్య.  నాపూరణ. మీపొన్నెకంటి.

    సమస్య: తనకోపమె తనకురక్ష దయ శత్రువగున్.

                  కనగా నెవ్వరు శత్రువు?
                  వినయంబేమియొసంగును? విజ్ఞతలేన
                  ట్టి నయము దయయేమియగున్?
                  తనకోపమె,తనకురక్ష, దయశత్రువగున్.

    పద్యాలతోరణం.. పై చిత్రమునకు (ఆవు ఒడిలో పులి)
     నా స్పందన..మీపొన్నెకంటి..22.05.2020.

  మునులున్ సిద్ధులు యోగులెల్లరును సమ్మోదంబులింపారగా
  మనముల్కల్మషదూరమై కరుణ సన్మార్గంబటంచున్సదా
  దినముల్గడ్పిన భారతావనిని సందేహంబులేలన్సఖా
  ఘనమౌ ధేనువు గుండెకద్దుకొనె వ్యాఘ్రంబున్ మహోత్సాహియై.

పద్యాలతోరణం...23.05.2920. నా పూరణ: పొన్నెకంటి.
   సమస్య: మొక్కలునాటగావలయు భూమిని జెట్లనుగొట్టగావలెన్.

     అక్కజమౌ సుగంధభరితాత్మ సుఖావహ జీవితాలకై
     మొక్కలు నాటగావలయుభూమిని౼జెట్లనుగొట్టగావలెన్
     నిక్కపు రక్కసుల్పగిది నీల్గుచునుండెడి కంటకావళిన్
     తక్కువ జేయుటే పరమధర్మ ముమానవశ్రేయమెప్పుడున్.

     చక్కనిప్రాణవాయువులు చల్లనిజీవనమందగోరినన్
     మొక్కలునాటగావలయు భూమిని, చెట్లనుగొట్టగావలెన్
     దిక్కదిలేకమాడినవి తీక్ష్ణహలాహల దుష్టచేష్టలం
     జిక్కి విశాఖయందు సరిజీవము వాసినవానినన్నిటిన్.

పద్యాలతోరణం.. నేటి సమస్య: 26.05.2020.
సమస్య:కన్నులులేనిపూరుషుడు కాంచితరించెను విశ్వరూపమున్
           
       మన్ననజూపి కావుమిక మాధవ! పాపములన్నిసైచి నే
       నెన్నడు చేయదుష్కృతము నీపదపద్మములంటిపల్కుదున్
       క్రన్నన దృష్టి నీయుమని కౌరవనాధుడు వేడినంతనే
       కన్నులులేని పూరుషుడు కాంచితరించెను విశ్వరూపమున్.
పద్యాలతోరణం...29.05.2020.
         నా పూరణ: మీపొన్నెకంటి.

   సమస్య: కుందనమును కోమలాంగి కోరదు సుమ్మీ.
                అందమె బంగారమ్ములు
                సందడులే జేయుగాని శాశ్వత మగునే?
                సుందర గుణములు స్ధిరమని
                కుందనమును కోమలాంగి కోరదు సుమ్మీ!

  పద్యాలతోరణం..3.06.2020.నా పూరణలు..మీపొన్నెకంటి.
ఋకఋ
      సమస్య: పగకల్గినవాడె సౌఖ్యవంతుడు జగతిన్.

     కం.  పగయడగించుట శుభమౌ
            పగలవి బెరుగంగ సతము పతనంబెయగున్
            ఎగసెడు పగసెగలన్నా
            ర్పగ-కల్గిన వాడె సౌఖ్యవంతుడు జగతిన్.

      కం. పగలనక రేయి యనకను
            నిగమాగమ సారములను నిత్యము నిష్ఠన్
            తగువిధ మార్గంబుల నే
            ర్పగ.,కల్గినవాడె సౌఖ్యవంతుడు జగతిన్.

      పద్యాలతోరణం.6.06.2020..సమస్య:నాపూరణ. మీపొన్నెకంటి
  శా: విద్యన్ నే  ర్చినవా డె శుంఠ యగునీ పృధ్వీత లమ్మున్ గ నన్.

   విద్యల్వేద రహస్య సూత్రచయముల్ వేవేల బోధించుచున్
   సద్యస్స్ఫూర్తిని  పారలౌకిక మహైశ్వర్యమ్ములంగూర్చుగా
   హృద్యంబెంతయుకాని లౌకికమునే జృంభించు భావాలతో.
   విద్యన్ నేర్చినవాడె శుంఠయగు నీ పృధ్వీతలమ్మున్ గనన్.

        సమస్య: పంజరమున కుంజరమ్ము బంధింపబడెన్.
     రంజుగ వ్యూహము లల్లుచు
     భంజింపగనొకరి నొకరు భటుడును రాజున్
     రంజన చెడి చిక్క నృపతి
     పంజరమున కుంజరమ్ము బంధింపబడెన్.

   

 సమస్య:
    కోవిద శబ్దమే భువినిగోల్పడె గౌరవమెంత చిత్రమో.

    కోవిదుడందు రెంతయును కూర్మిని పండితు నెల్లెడన్భువిన్
    "కోవిడు" వ్యాధి విశ్వమున గ్రుమ్ముచునున్నది వింతరూపమై
    ధీ విల సత్ప్రపూర్ణ కవిధీరుని మాన్యత మాయదెన్నడున్.
   "కోవిద"శబ్ద  మేభువిని గోల్పడె? గౌరవమెంత చిత్రమో?.
సమస్య: నన్నయ్యకు పోతన కృతినంకిత మిచ్చెన్.

        అన్నియు తానే యగు నా
        పన్నుడు జగదేకపతియు పంకజనాభున్
        చెన్నగు భక్తిని లక్ష్మణు
        నన్నయ్యకు పోతన కృతినంకితమిచ్చెన్.1.

        వెన్నుడు దశరథసుతుడై
        క్రన్నన భూలోకజనుల కాంక్షలుదీర్చన్
        చెన్నుగ రాగా, లక్ష్మణు
        నన్నయ్యకు పోతన కృతినంకితమిచ్చెన్.2.

        నన్నయ పోతన లిరువురు
        చెన్నారెడు నవ్యకవులు శ్రేయఃకాముల్
        నిన్ననె  పండిత సభలో
        నన్నయ్యకు పోతన కృతినంకితమిచ్చెన్.3. 
సమస్య: చెప్పులు చేత బట్టుకొని శీఘ్రముగా పరుగెత్తె  నెండలో .
      1. ఉ : గొప్ప రధోత్సవాన గుమి గూడిరి భక్తులు దర్శనార్ధమై
               అప్పురి నబ్జ నాభుడు విహారం జేయుచునుందా నత్తఱిన్
              చెప్పులతోడ వెలువడిన శ్రీ నరసింహము భక్తి భావనన్
             చెప్పులు చేత బట్టుకొని  శీఘ్రముగా పరుగెత్తె నెండలో .
  2. ఉ :  ముప్పును దప్పఁగాఁ సరిగా మోమును మూసెడు సాధనంబునుం
            దప్పక బెట్టుకోవలయు దాని ధరించక నొక్కడేగుచో
           నాపురి రక్షణాధిపతి  జూచుచు వెంబడించగా
           చెప్పులు చేతబట్టుకొని శీఘ్రముగా పరుగెత్తె నెండలో
సమస్య:
       తెలుగింగ్లీషున నేర్చుటే సులభమౌ తేజఃప్రపంచమ్మునన్.

 మ: విలువౌ భాషగ నాంధ్రముంగఱచి సద్విద్యా వివేకంబులన్.
       బలురంగంబుల ఖ్యాతినందగను నప్రాచ్యంపు దేశంబునన్
       నెలవైయుండిన వారి సంతునకు నో నిశ్చింత మార్గమ్మునాన్
       తెలుగింగ్లీషున నేర్చుటే సులభమౌ తేజఃప్రపంచమ్మునన్.
సమస్య:  చరణములవి రెండుబోవ సంబరపడియెన్.
       
          తిరుగుట త్రాగుట రెండును
          నరయంగా దుర్గుణాలు నరసయకుండెన్.
          పరిశీలింపగ నా దు
          శ్చరణములవి రెండు బోవ సంబరపడియెన్.

     
       సమస్య:
       పలలము వండె పక్వముగ పారుడు భామినికోరినంతనే.

       తిలలవి శ్రేష్ఠమై చనును దేహమునన్పరిపుష్టిగూర్చి తా
       విలువలుబెంచు వైరసుల వృక్కవిభేదన మంచుదెల్పగా
       దెలివిగ నాధునిన్ సరళ తీయగ వేడెను వంటజేయగన్.
       పలలము వండె పక్వముగ పాఱుడు భామిని కోరినంతనే.

       (వృక్కము.హృదయము ., పలలము..నూవుపిండి.)

      సమస్య: మోడి నీదెబ్బ పగవాని మాడుపగిలె.

       వాడి వేడియు ప్రౌఢిమ తోడనుండు
       నీదు చతురత చైనాను నేలగలపె.
       వారియాప్పులు సర్వంబు పాతిపెట్ట.
       మోడి నీదెబ్బ పగవాని మాడుపగిలె.

          రాజనీతిగ వ్యూహాల రాటుదేల
          భరతవీరుల త్యాగాలబలముజూప
          చైన యుత్పత్తులన్నిటి సాగనంప
          మోడి నీదెబ్బ పగవాని మాడుపగిలె.

     సమస్య:పగవారికి సుతుడుగలుగ పడతియు మురిసెన్.
     
            వగచగ సంతతిలేమికి
            నగజకు సలహాలనిచ్చి నళినాక్షివెసన్.
            తగినట్టిమందులవి చె
            ప్పగ, వారికి సుతుడు గలుగ పడతియు మురిసెన్.

       
         సమస్య: వేల్పు కోరడెపుడు విరుల పూజ.

                 జ్ఞాన వంతుడగుచు చైతన్యమూర్తియై
                 పేదసాదలనిన ప్రేమగల్గి
                 భక్తియుక్తుడైన పరిపరి మెచ్చును
                 వేల్పుకోరడెపుడు విరులపూజ.

         సమస్య: భామినిగూడభామినికిబాలుడుపుట్టె నదేమివింతయో.

  ఏమని చెప్పగావలయునెంతని శాస్త్రము సంస్తుతించెదన్
  కోమలి మార్చగానగును కోరపుమీసముగల్గువానిగా
  రామయె రాముడై తగిన రత్నముబోలిన భార్యజేర, నా
  భామినిగూడభామినికిబాలుడుపుట్టె నదేమివింతయో.

    సమస్య: రామునితండ్రి భీష్ముడని వ్రాసెను పోతన భారతమ్మునన్.

   కోమలి మాటచే సుతుని ఘోరవనాళికి నంపెనెవ్వరో?
   "భీమ"పదంబు వ్రాయుమని "ప్రేమ"కుజెప్పిన నేమివ్రాసెనో?
    "రాము"ని సోదరుం డనగ "రాగిణి" యేమని చెప్పెతత్తరన్?
    రామునితండ్రి-భీష్ముడని వ్రాసెను- పోతన భారతమ్మునన్.

       ఇంతలునింతలయ్యె నవియింతలు నింతలునయ్యెనెంతలో.

   చింతలుదీర గౌరికటు చేరగ తొమ్మిది మాసముల్ సఖా
   చెంతనెయున్న శ్రీమహిత చిన్మయ దీపిత వైద్యశాలలో
   నెంతయు వింతగొల్పపదునెన్మిదిమందికి జన్మనీయగా
   నింతలునింతలయ్యె నవియింతలు నింతలునయ్యెనంతలో.

     సమస్య: విజయశాంతి కై ప్రాణాలు విడుతు నేను.
   
         చిత్రసీమ నే సాహసపాత్రలైన
         చేయగల్గిన నెరజాణ సివ్వగియన
         విజయయనుచు కలవరించు విష్ణువనియె
         "విజయశాంతి కై ప్రాణాలు విడుతు నేను".
         (విష్ణునామక యువకుడు)

         గురుమౌఢ్యంబునబెండ్లిసేయ సుఖముంగూర్చున్సుతప్రాప్తియున్
           
  అరయన్దైవము రాసులున్మరియు పంచాంగంపు గణ్యంబులున్ 
  సరదాకైనను నమ్మరాదనెడు విశ్వాసంపు శాస్త్రజ్ఞుడే
  స్థిరమౌ యోచనజేసి తా సుతకు సంక్షేమంబటంచున్భళా!
  గురుమౌఢ్యంబునబెండ్లిసేయసుఖముంగూర్చున్సుతప్రాప్తియున్.

ౠ

       సమస్య: వేదము దుఃఖప్రదమ్ము విజ్ఞులకైనన్.

        మోదము గూర్చెడి మిత్రుడు

        కాదనకంజేయు నెట్టి కార్యంబైనన్

        వాదమె కలిగినచో ని

        ర్వేదము దుఃఖప్రదమ్ము విజ్ఞలకైనన్.

       సమస్య....

   బిరుదులు పొందువారె కడు విజ్ఞులు సత్కవులౌ తెనుంగునన్.

   

   సరసత నుత్తమోత్తమ రసాంచిత భావవిశేష ప్రౌఢిమల్

   వరమగుపద్యధారలును వాసిని బెంచునలంకృతుల్ విభా

   సుర పదగుంభముల్ సుకవి శూరుల మెప్పుల సత్సభాళినిన్

   బిరుదులు పొందువారె కడు విజ్ఞులు సత్కవులౌ తెనుంగునన్.

        సమస్య: కలము చేటుదెచ్చును హితకరముగాదు.

        భక్తి భావంబు ప్రజలకు పంచలేని

        సంఘసేవను సతతంబు సలుపలేని

        కవనమున్న నిష్ఫలమగు గాన-నట్టి

        కలము చేటుదెచ్చును హితకరముగాదు.

     దత్తాంశము...శ్రావణ పౌర్ణమి. నా స్పందన.

         పొన్నెకంటి సూర్యనారాయణ రావు.ౠ

       శ్రావణపూర్ణిమన్ జందెము మార్చగ

                            గాయత్రి కరుణయే కలుగునంచు

       ఆధ్యాత్మవిదులెల్ల నత్యంతభక్తిచే

                             నాచరించుటదిమహాద్భుతంబు

       రక్షణ బంధనన్  రహిసోదరాళిచే

                           చేతికి ధరియించ శ్రేయమంచు

        ప్రేమాను రాగాల ప్రియమారబంధాల

                           మొలకెత్త జేసెడు ముగుదలున్న

        భారతావని సర్వత్ర సారయుతము

        ప్రాచ్య సంస్కృతి కియ్యది పట్టుగొమ్మ

        పర్వములతోడ హ్లాదాన వరలుగడ్డ

        సర్వమతముల మేళన సాధు భూమి.   

             సమస్య: బడులుమూయ చదువు భంగమగునె?

          బడులు తెరిచినంత ప్రాకు రోగంబని

          గాలిలోన చదువు వీలటంచు

          సంస్థలన్ని కలసి సాగించపాఠాలు

          బడులుమూయ చదువు భంగమగునె?.1.

         లక్ష్య శుద్ధి గలిగి లక్షణవైఖరిన్

         చదువకోర్కెయున్న చాలగలవు

         పాఠ్యవిషయములకు ప్రసరణసాధనల్

         బడులుమూయ చదువు భంగమగునె?.2.

    

          సెల్లు టాబు టీవి సిస్టంబులందున

          వీడియోలలోన వివిధ గతుల

          చదువు నేర్పుచుండ సాంకేతికంబుగ.

          బడులు మూయ చదువు భంగమగునె?.3. 

         సమస్య: కరిని మకరిని మ్రింగెను హరిహరిహరి.

           కరిని వనములో నొకరోజు కరకరమని

           మకరినింకొక రోజున మాయజేసి

           రెండు జీవాల ప్రాణాలు పిండివైచి

           కరిని మకరిని మ్రింగెను హరి హరిహరి.!

            

            పిల్ల లాటకు శర్కర పిండితోడ

            అందమౌ బొమ్మలంజేసి "హరి"కినీయ

            చిందులేయుచు నాటాడి చివరిఘడియ

            కరిని మకరిని మ్రింగెను "హరి" హరిహరి.!

            చిత్రకారుడు గీసిన చిత్రములను

            చెక్కపెట్టెను భద్రంబు జేసిపెట్ట

            పుస్తకాలను మేసెడు పురుగొకండు

            కరిని మకరిని మ్రింగెను హరిహరిహరి.

           సమస్య: కారము తియ్యనైనదన కాదనుపండితులెవ్వరిచ్చటన్.

              

       మారుని పుష్పబాణములమాంతముగా మది రెచ్చగొట్టగా

       నోరగజూచి చిర్నగవు నొక్కట ప్రేయసి పట్టబోవగా

       కూరిమిగల్గియుంగుసుమ గోమలి కొంటెతనాన సల్పు-ఛీ

       త్కారము తియ్యనైనదన కాదను పండితులెవ్వరిచ్చటన్.

        జలజల రాలెనశ్రులు ప్రజల్ సుఖశాంతుల దేలియాడగన్.

       కలకలమాయెగా నవని కానని రుగ్మత యావరించుటన్

       పలువిధ రీతులంగలసి ప్రజ్ఞను భారత శాస్త్రవేత్తలే

       బలమగు వాక్సినేషను శభాషన గన్గొన వారికన్నులన్

       జలజలరాలె నశ్రువులు ప్రజల్ సుఖశాంతుల దేలియాడగన్.

          వరమును రాక్షసుండొసగె వారిజనాభుడు సంతసింపగన

 

   అరయగ రాజ్యసంపద మహాద్భుత రీతినిగల్గియుండియున్

   ధరపయి రాజులెందరు యథార్ధముగాకొని పోయిరత్తరిన్?

   కరమగు ఖ్యాతి గల్గునని గామితమొప్పగ దానబుద్ధితో

   వరమును రాక్షసుండొసగె వారిజనాభుడు సంతసింపగన్.

           సమస్య: త్రాగుడంచును బల్కిరి తప్పుకొనగ.

   

        సర్వరోగాల మూలాలు జలుబు దగ్గు

        వాత పిత్తాలటంచును వైద్యులెల్ల

        నిమ్మ నారింజ రసముల నియతితోడ

        త్రాగుడంచును బల్కిరి తప్పుకొనగ.

         

         సారహీనంపు సంసార సాగరంబు

         నధిగమింపగ గావలె నావయొకటి

         రామనామామృతంబదె రమ్యగరిమ

         త్రాగుడంచును బల్కిరి తప్పుకొనగ.

          జ్ఞాన విజ్ఞాన మూర్తిగ గ్రాలగోర

          సరస వాగ్వైభవంబది జాటగోర

          మహితసద్గుణ జాలాన మనగగోర

          సరస సత్కవి కావ్యాల సారమెల్ల

          త్రాగుడంచును బల్కిరి తప్పుకొనగ.

              రణమేధాత్రిని మైత్రిబెంచును హితార్ధంబున్ బ్రసాదించెడిన్

    గణనీయంబగు ద్వేషభావముల సంస్కారంబులన్ద్రుంచుచున్

    గుణశీలుండగు రాజశేఖరుని సంకోచంబు లేకుండగన్

    రణముంజేయగ పిల్చుకన్న పరమార్ధంబౌ ప్రశాంతాత్మతో

    రణమే ధాత్రిని మైత్రిబెంచును హితార్ధంబున్ ప్రసాదించెడిన్.

సమస్య :చీమలుబట్టె చంద్రునకు చిత్రవిచిత్రముగాదు మిత్రమా.

    తామటు తోక వాసుకిని దానవులందరు శీర్షపాణులై

    యేమరుపాటులేక తరియించగ క్షీరసముద్రమంతయున్

    శ్రీమహిమాన్వితంపుసుధ చెల్వగు చంద్రుడునుద్భవింపగా

    చీమలుబట్టె చంద్రునకు చిత్రవిచిత్రము గాదు మిత్రమా.

       నాపై యుద్ధమటన్న మేలయిన విన్యాసంబగున్ సోదరా.

 

      (అర్జునుడు .. కర్ణునితో పలుకు సం...)

శా : పైపై డాబులు కట్టిపెట్టి విశిఖావాల్లభ్య ముంజూపుమా

      నాపాలంబడితీవు నేడు మతిహీనా! కర్ణ! దుర్భాగ్యుడా!

      పాపాలం తగజే సినావు గద గోప్యంబేమి లేకుండగన్

      నాపై యుద్ధమటన్న మేలయిన విన్యాసంబగున్ సోదరా!

      (ఒక పండితుడు మరొక పండితునితో)

     నీ పద్యంబులు తేనెవాకలయి రానీ! మోదమానంబులై

     తాపంబెంతయు దీరిపోవునటు సద్ధర్మార్ధ కామంబులన్

     రూపంబెత్తిన కావ్యచర్చలను కర్పూరంపు సౌగంధ్యతన్

     నాపై యుద్ధమటన్న మేలయిన విన్యాసంబగున్ సోదరా.

         లసమస్య: 

         దారను శ్రద్ధతో గొలువ తప్పకదీరును కోర్కె లన్నియున్.

           భూరికృపావలోకనను పోడిమిమీరగ నెల్లజీవులన్

           కూరిమిబ్రోచుచుండి నవకోమల హాసవిలాసభావముల్

           వారిహృదంతరాళమున వైళముగూర్చు మహేశు భక్త మం

           దారను శ్రద్ధతో గొలువ తప్పకదీరును కోర్కె లన్నియున్.

        దారయె మాతృదేవియయి తాలిమిజూపుచు బుజ్జగించెడున్

        దారయమాత్యు రూపమున దప్పగజేయును కార్యసిద్ధులన్

        దారయె ధర్మకామముల తన్మయమందగ జేయు కావునన్

        దారను శ్రద్ధతో గొలువ తప్పకదీరును కోర్కెలన్నియున్.  

.సమస్య: 

         దారను శ్రద్ధతో గొలువ తప్పకదీరును కోర్కె లన్నియున్.

           భూరికృపావలోకనను పోడిమిమీరగ నెల్లజీవులన్

           కూరిమిబ్రోచుచుండి నవకోమల హాసవిలాసభావముల్

           వారిహృదంతరాళమున వైళముగూర్చు మహేశు భక్త మం

           దారను శ్రద్ధతో గొలువ తప్పకదీరును కోర్కె లన్నియున్.

        దారయె మాతృదేవియయి తాలిమిజూపుచు బుజ్జగించెడున్

        దారయమాత్యు రూపమున దప్పగజేయును కార్యసిద్ధులన్

        దారయె ధర్మకామముల తన్మయమందగ జేయు కావునన్

        దారను శ్రద్ధతో గొలువ తప్పకదీరును కోర్కెలన్నియున్.  

        సమస్య:

     వెన్నునుజూపువాడె కడు వీరుడు నుగ్రరణాంతరమ్మునన్.

    

    మన్ననలేక రంగమున మౌనముగాజరియించునెవ్వడో? 

    ఎన్న పరాక్రమాన్వితమృగేంద్రునికైవడి నెవ్వరుందురో?

    భిన్నమహోగ్రరూపములు పీనుగుపెంటలవెచ్చటుండునో?

    వెన్నునుజూపువాడె.,కడు వీరుడు., నుగ్రరణాంతరమ్మునన్.

       సమస్య: అమ్మకునీకు భాగ్యమది ఆనిధి పెన్నిధి నీకుసోదరా.

    

        నమ్మకమైనమాటయును నైపుణిగల్గిన కార్యదక్షతన్

        నెమ్మది భక్తిభావనయు నిశ్చలసంతత ధ్యానముద్రయున్

        కమ్మని బంధుప్రీతియును ఖ్యాతిని బెంచెడు దేశభక్తినీ

        వమ్మకునీకు భాగ్యమది ఆనిధి పెన్నిధి నీకుసోదరా.

          పగలు నిసియయ్యె నిసియేమొ పగలునయ్యె.

       

           పొట్టకూటికి నమెరికా పోయియచట

           ఊపిరాడని బాధ్యత నురుకుచుండి

           భరతభూమికి వచ్చిన పార్థుకిచట

           పగలు నిసియయ్యె నిసియేమొ పగలునయ్యె.

         సమస్య: సంధ్యావందనమాచరింపవలెగా సాంద్రక్షపార్ధంబునన్

    

శా. వింధ్యాద్రిన్సరితూగుగౌరవముతో విజ్ఞాన తేజస్వియై

      సంధ్యారాగము నాలపించి ముదమున్ సౌజన్యమున్నింపుచున్

      సంధ్యావందనమాచరించు పతికిన్ స్వారస్యమింపారగా

      సంధ్యా!వందనమాచరింప వలెగా సాంద్రక్షపార్ధంబునన్. 

     సమస్య: పువ్వుల గౌగిలించుకొని పున్నమి వేళ వసంతుడేడ్చెలే.

    

    మువ్వలసవ్వడుల్ మొరయ మోహనమౌ కనుచూపుతూపులన్

    క్రొవ్వలపుల్ విలాసముగ కోర్కెలు రేపు మనోజ్ఞరూప యా

    జవ్వని రాకగోరి సరసాలనె యూహలయందు నిల్పుచున్

    పువ్వుల గౌగిలించుకొని పున్నమివేళ వసంతుడేడ్చెలే.

        

         శా: స్వీయక్షౌరము తప్పదిప్పుడు సఖా పృధ్వీస్ధలంబందునన్.

    

       హేయంబైనకరోనవచ్చివిధులే హీనాతిహీనంబయెన్

      మాయామేయపుకాలమైనదిపుడే మౌనాన నిందింతునేన్

      శ్రేయంబంచు దలంచి గాంధి యెపుడో చేసెంగదా పూనికన్.

      స్వీయక్షౌరము తప్పదిప్పుడు సఖా పృధ్వీస్ధలంబందునన్.

     సమస్య: విష్ణుమూర్తి కొడుకు కృష్ణమూర్తి.

      

      చిత్రరాజములను చిత్రించు మేధావి

      భక్తి పరవశించి పాడుఘనుడు

      నాటకంబులందు నాట్యవధాని, యీ 

      విష్ణుమూర్తి కొడుకు కృష్ణమూర్తి.

     శాస్త్రశాలయందు చక్కనిశోధనన్

     రేయిబవలు గడపి సాయికృపను

     మందుకనుగొనెనుగ మారి"కరోనా"కు

     విష్ణుమూర్తి కొడుకు కృష్ణ మూర్తి.

         సమస్య:  సంతోషంబునొసంగజాలదు గదా స్వాపత్యమేనాటికిన్

 

     ఎంతోప్రేమగ బెంచి మంచి చెడులాత్మీయంపు నెయ్యంబులన్

     శాంతంబున్గ్రమశిక్షణాది గుణముల్ సద్గ్రంథసారంబిడన్

     చింతించందగువర్తనాన కడు దుశ్శీలాత్ములై సాగగా

     సంతోషంబునొసంగజాలదు గదా స్వాపత్య మేనాటికిన్.

     సమస్య: సురభిళమ్ముల నిప్పుల సుకవికురియు.

                     

      సంఘసేవకు లయిన సజ్జనుల యెడల

       సంఘ విద్రోహు లయిన దుర్జనుల పట్ల

       రెండు భావాలు క్రమముగ రెచ్చియుంట

       సురభిళమ్ముల నిప్పుల సుకవికురియు

   

      

సమస్య: శీలముగల్గువారలకు శీఘ్రము శాస్తిని జేయగావలెన్.

      బాలల పాపపుణ్యముల వాసనసైత మెఱుంగనట్టి౼యా

      పూలనుబోలు కన్నెలను మోహ వికార మృగాలకైవడిన్

      గాలమువైచి లాగి కడు కర్కశరీతి సుఖంబునందు౼దు

      శ్శీలము గల్గువారలకు శీఘ్రము శాస్తిని జేయగావలెన్.

     కాలమధర్మమార్గమున కర్కశ రక్కసిభావపూర్ణమై

      బాలలుబేలలంచు పరిపంథులు మాటునదాగి రెచ్చినన్

      బేలలగాము మేమనుచు భీషణ దుర్గశతాంశమౌచు-దు

      శ్శీలము గల్గువారలకు శీఘ్రము శాస్తిని జేయగావలెన్.

సమస్య: పాడువాడె? మనలను కాపాడువాడు?

         మీ  పొన్నెకంటి..

         నీరు,నిప్పును,గాలియు,నింగి,భూమి

         పంచభూతాల మనకిడి పెంచునట్టి

         కరుణరసఝరి, తేజస్వి గౌరివిభుడు

         పాడువాడె? మనలను కాపాడువాడు.

         సర్వశాస్త్రసారయుతుండు, సౌమ్యశీలి

         బుధజననుతుండు, పరమాత్మ బోలుగురుడు

         నిత్యవిద్యార్ధి సదమల నియమవర్తి

         పాడువాడె? మనలను కాపాడువాడు.

          ఎంతసంగీత సాహిత్య సృష్టి కర్త

          యైన గాత్ర మాధుర్యమున్ గానవలెను

          మంచి గాత్రము లేకున్న మనసులోనె 

          పాడువాడె, మనలను కాపాడువాడు.

సమస్య:    భాగ్య నగరాన బయనింప పడవ వలసె.

          దారులన్నియు నుగ్ర గోదారులయ్యె

         కారు నడుపుట మిక్కిలి కష్టమయ్యె

         పనులు సమకూర్చుకొనుటకు పద్ధతిదియె

         భాగ్య నగరాన పయనింప పడవవలసె.

      సమస్య :తమ్ములజూచిరాఘవుడు తద్దయుగ్రుంగెను నెమ్మనంబునన్...

   క్రమ్మిన జానకీవిరహ ఘాతహృదంతర భావనమ్ములన్

   నెమ్మిని వీడలేక తన నెచ్చెలి నెయ్యపు వృక్షరాజముల్

   కొమ్మలరెమ్మలన్ మరియు కోమలమై కనువిందుసేయు, కెం

   దమ్ములజూచి, రాఘవుడు తద్దయు గ్రుంగెను నెమ్మనంబునన్.

        సమస్య : లావుతొలంగిపోవగనె లాభములబ్బెనగణ్యరీతులన్.

    జీవనయానమే సతము శ్రేయవిదూరము భారమౌను స

    ద్భావన జూపరే హితులు భార్యయుపుత్రులు సోదరాదులున్

    లావు తొలంగజేయు "నవలామణి వైద్యపుశాల"యందునన్

    లావుతొలంగిపోవగనె లాభములబ్బెనగణ్యరీతులన్.

       సమస్య: మందున్ సేవింపగలుగు మన్నన యిలలో.

   అందము శ్రేయము మోక్షము

   విందగు రఘురామునామ వేదామృతమే

   మందగు. మానవుడాహా

   మందున్ సేవింప, గలుగు మన్నన యిలలో.

    నాగుపాముతో సెల్ఫీ... చిత్రానికి పద్యం.

    ప్రాణభయములేదు పన్నగమైనను

    సింగమైన నల్ల చిఱుతయైన

    గ్రుడ్డినాగరికత కోమచ్చుతునుకౌను

    మార్చుకొనుమ దారి మందబుద్ధి!

సమస్య:   కాళీదుష్టులబ్రోచుమమ్మ యికలోకక్షేమముంగోరుచున్.

        

        ఏలీలన్ దయలేక సుంతయునుదుశ్చేష్టాప్రమత్తుండునై

        బాలన్బేలను రాక్షసాధమువలెన్ బంధించి వేధించు, దు

        శ్శీలున్నీదు కరాళఖడ్గ బలిమిన్ చెండాడి శిక్షింపవే

        కాళీ!దుష్టుల - బ్రోచుమమ్మ యిక లోకక్షేమముంగోరుచున్.

సమస్య: మూడు ముందున పదమూడు వెనుక. 

      సప్తగిరులరేని సౌందర్యసేవకై

      విరులమాల యందు విధిగగూర్ప

      కలువ తులసిదళపు క్రమమునుజూడగా

      మూడు ముందున పదమూడు వెనుక. 

     బాలబాలికలకు వరుససంఖ్యలు నేర్ప

     అయ్యవారు తెలిపె హర్షమొదవ

     నేర్చుకొనెడు రీతి నిశ్చయమిదియనె

     మూడు ముందున పదమూడు వెనుక.

    సమస్య: గర్వోన్మత్త కవీశ్వరుల్ జగతిలో ఖ్యాతిన్ సమార్జింతురే?

   

    గర్వంబన్నది సత్కవీంద్రు నెదలో గారాదు దుర్వారమై

    సర్వంబయ్యది విఘ్నమౌచు నిలలో సౌఖ్యంబులంద్రుంచుగా

    శర్వాణీకృప భూరిగొంటిననుచున్ శాంతంబు వర్జించు., నా 

    గర్వోన్మత్త కవీశ్వరుల్  జగతిలో ఖ్యాతిన్ సమార్జింతురే?

  సమస్య: దుర్మతిరాజుగాగ సిరితో తులదూగును రాజ్యమింపుగన్.

               ధర్మము, న్యాయముంగరుణ తాత్త్విక చింతన ప్రేమభావనల్

               మర్మముమాయలేవియును మాటలుచేతలయందు లేకయే

               నిర్మలమైన రేని కడు నేర్పగుపాలన సౌఖ్యమీను - నే

               దుర్మతి రాజుగాగ సిరితో తులదూగును రాజ్యమింపుగన్.?

సమస్య: నెలకనిపింపదాయె ఘననీల శరీరుని దర్శనమ్మునన్.

              కలువలకన్నులున్ మరియు కంజవికాసపు నెమ్మొగమ్మునన్

              తలపయి కేకికన్ను వరదాభయహస్తము మందహాసమున్

              గళమునమౌక్తికాసరము కౌస్తుభకాంతులె కానియెచ్చటన్

              నెల కనిపింపదాయె ఘననీలశరీరుని దర్శనమ్మునన్.

సమస్య: దరహాసమ్ములు మోవిపై మెరయగా దారిద్ర్యమే చేకురున్.

              ధరనెవ్వారి గృహంబునన్ సతతమున్ ధర్మేతరంబైన చో

              కరమొప్పన్ సిరిసోదరీమణియెతా కాలూని నిశ్చింతగా

             పరమానందముతోడ వచ్చి సుఖముల్ భగ్నంబుగావించు,నా

             దరహాసమ్ములు మోవిపై మెరయగా దారిద్ర్యమే చేకురున్.

సమస్య‌: కొండముచ్చుకు నెత్తిపై కొమ్ము మొలిచె.

             కొండముచ్చును కోతిని రెండుదెచ్చి

             ఆటలాడించి బ్రతికెడు నంకమయ్య

             మెచ్చుకొనగను ముచ్చును మేలటంచు

            కొండముచ్చుకు నెత్తిపై కొమ్ము మొలిచె.

సమస్య : జంతువుతో సమానమనసాగె నరుండు వివేకవంతుడై.

              చింతనజేసియేది కడు శ్రేష్ఠమటంచును నన్నివిద్యలన్

              పంతముతోడనేర్చి సరి వారలులేరెట నాకటంచునున్

              వింతగ విర్రవీగుచును పిచ్చిగ కామవి కారియై చనన్

              జంతువుతో సమానమనసాగె నరుండు వివేకవంతుడై.     

  సమస్య: సంతానమ్మునుగాంచి మోదముగొనెన్ సన్న్యాసి సంతుష్టుడై.

                సంతానార్ధము వేదనంబడెడు నా సచ్ఛీలుడౌరాజుకున్

               గొంతంగొంతగ సంతసంబిడగ బల్  కూర్మిన్ వశిష్ఠుండు తా

               చింతల్దీర్చెడు యజ్ఞమున్సలుపగా చిన్నారి రామాదులన్

               సంతానమ్మునుగాంచి మోదముగొనెన్ సన్న్యాసి సంతుష్టుడై.

సమస్య: మీసాలున్న కవిత్వముల్ వెలుగు నున్మేషప్రభాసమ్ములై.

               దోసంబింతయులేని భవ్య గుణ సందోహంపువారాశియై

               ధీసారంపువిరాజమాన రచనే దేదీప్యమానమ్ముగా

               కాసారమ్మున పద్మమై నిలుచు విఖ్యాతమ్ముగా నెన్న.,సా

               మీ! సాలున్న కవిత్వముల్ వెలుగు నున్మేషప్రభాసమ్ములై. 

              (సాలు=పద్ధతి)

   సమస్య: ముక్కును వండి తినిపించ ముదమే కలిగెన్.  

               చక్కగ బెరిగెన్నానప

               అక్కజముగముక్కువోలె నానందముగన్

               మక్కువ మీరగ తరుగుచు

               ముక్కును వండి తినిపించ ముదమే కలిగెన్.

               చక్కనిగాజుల చేతుల

                మక్కువతో ప్రేమ రుచులు మరి కలగలుపన్

                పెక్కుగ నాకర్షించగ 

                ముక్కును , వండి తినిపించ ముదమే కలిగెన్.

  సమస్య: కమలము విచ్చగా భరతఖండము మెచ్చె భళీభళీయనన్.

               అమలిన ప్రేమభావనల హత్తుకొనంగను కష్టకాలమున్

               సుమధుర హాసముంబ్రజలు సున్నితరీతిని మీటనొక్కగా

               ఘుమఘుమలాడు గంధముల కోర్కెలుదీర్చగ **దుబ్బకందునన్** 

               కమలము విచ్చగా భరతఖండము మెచ్చె భళీభళీయనన్.

 సమస్య: ఎలుకనుబెంచ పిల్లి భయమేల? గృహంబున బాలు భద్రమౌ. 

              కలుగుల లోతులందిరిగి కాపునుగాయుచు చోరవర్తియై

              మెలగెడు జంతువే యెలుక; మెల్పున నెట్టుల బెంచగానగున్?

              తలచ నసాధ్యమయ్యదియ, దానిని సాధ్యముజేసి చూపి-యా

              యెలుకనుబెంచ, పిల్లి భయమేల? గృహంబున బాలు భద్రమౌ.

        

       సమస్య :  పూజకు బుష్పముల్గొనిన పుణ్యము దక్కదు నిశ్చయంబుగన్.

          పూజకు మూలమే మనసు; పుష్కల సేవలు భక్తితత్త్వముల్

          రాజిత స్వర్ణపుష్పములు రంగులహంగులు డాంబికంబులున్

          మోజుగజేయుటేయగును ముచ్చట కున్ వర భక్తి లేనిచో

          పూజకు బుష్పముల్గొనిన పుణ్యము దక్కదు నిశ్చయంబుగన్.

    సమస్య: గీతను నమ్మ పుణ్యమగు గీతను నమ్ముట పాపమేయగున్.

             గీతన రెండుభావములు కృష్ణడు చెప్పిన సారమొక్కటౌ

             సీతసహోదరౌ వనిత చిన్నది  రెండవ గీతనాబడున్.

             చేతము రంజిలన్ వెలుగు జిమ్ము పవిత్రపు మోక్షమార్గమౌ

             గీతను నమ్మ పుణ్యమగు; గీతను నమ్ముట పాపమేయగున్.

     సమస్య:  ఉప్పు కారాలు తినకున్న ముప్పు వచ్చు.

              షడ్రసయుత భోజనమది  సారతరము

              సాంఘికంబైన జీవికి సహజమదియ

              తప్పక దినము కూరల తగినరీతి

              నుప్పు కారాలు తినకున్న ముప్పువచ్చు.

              ఉప్పు కారాలు తిన్నచో ముప్పటంచు

              వదలి పెరిగిన  దానయ్య వరుడుగాగ

              వధువతని విషయమెరిగి  వదలెవాని

              ఉప్పు కారాలు తినకున్న ముప్పువచ్చు.

        సమస్య: దానము సేయువారలకు తప్పవు నారక బాధలాపయిన్.

      దానము సేయగావలయు ధర్మవిచారిత భక్తకోటికిన్

     దానము సేయగావలయు దైన్య పరిస్ధితినున్నవారికిన్

     మానము గౌరవంబులను మట్టున బెట్టెడు నీచజాతికిన్

     దానము సేయువారలకు తప్పవు నారక బాధలాపయిన్

        సమస్య: శునకమ్మున్ స్మరియించువారలకు హెచ్చున్ భోగభాగ్యమ్ములున్

   కనగా వేదవితర్కమున్ భువిని శ్రీకాంతుండు సర్వంబనన్

   శునకంబాది సమస్త జీవులను సంశోభాత్మ విస్తారుడై

   మనినాడంచును భావనల్సలుపు నేమాన్యున్విచారించినన్

   శునకమ్మున్ స్మరియించువారలకు హెచ్చున్ భోగభాగ్యమ్ములున్.

సమస్య: ఆలముసేయువారలకు నందరు మిత్రులు శత్రువుల్ గదా. 

        కాలవశంబునంగలుగు క్రౌర్య దయాగుణ రాగమోహముల్

       మేలగు శాంతిదాంతులవి మేదినిపాలన జేయరేనికిన్

       పాలునుబంచుకొందు"నని"పౌరుషమొప్పగ సత్యసంధులై 

       ఆలముసేయువారలకు నందరు మిత్రులు శత్రవుల్ గదా.

  సమస్య‌: బహుళపక్ష శీత భానుపగిది. 

                     ఎన్నికలలవేళ నెన్నొ కలలు రేగి

                     విజయ మందినట్లు విర్రవీగి

                     నిజము దెలిసి మంత్రి నీరునుగారెగా

                     బహుళపక్ష శీత భానుపగిది.

     సమస్య: జనముల నిందసేయగ ప్రశంసలనందును మానవుడిలన్.

           వనములనాక్రమించి నిజ భక్తుని వోలె నటించుచున్సదా

           కనకము కాంతలన్విడువ కైవశమౌనులె మోక్షమంచునున్

           వెనుకను నీచకార్యముల విస్తృతిజేసెడు దొంగబాబలన్

           జనముల నిందసేయగ ప్రశంసలనందును మానవుడిలన్.

       సమస్య: శంకరుజంపె రాఘవుడు సాధ్విని సీతనుగాచుకొంటకై. 

        జంకును గొంకు లేకయును సాధుజనంబుల హింసజేయుచున్

        శంకలు లేక తాపసుల సాధ్వుల భక్తుల జంపివేయుచున్

        లంకను దైత్యసంతతికి రాజుగ వెల్గెడువాని, వంశనా

        శంకరుజంపె రాఘవుడు సాధ్విని సీతను గాచుకొంటకై.

 సమస్య: తృప్తింబొందిననాడె జీవితము సందీపించుగొంగ్రొత్తగా.

         ప్రాప్తంబెంతయొ నంతెయంచు మదిలో భావించి జీవింపగా

         నాప్తుల్బాంధవులెల్లమెచ్చు నలసౌహార్ద్రుండు  దైవంబనున్

         లుప్తంబేమియు కాదటంచు మధురాలోకాత్ములై ధన్యులై

         తృప్తింబొందిననాడె జీవితము సందీపించుగొంగ్రొత్తగా. 

   సమస్య: ధర్మము తప్పువారలకు దక్కునులే కలి నన్నిసౌఖ్యముల్.

        కర్మము, ధర్మమన్పదము కానగరాదు నిఘంటువందునన్

        మర్మము మాయలుంగలిగి మంచిని మోమున బుల్మియుండుదు

        ష్కర్ములు నేతలుం బరమ సాధువుగా నటియించువారికిన్

        ధర్మము తప్పువారలకు దక్కునులే కలి నన్నిసౌఖ్యముల్.

  

       సమస్య: వృద్ధుడైన జనకుండు సదా పసిబాలుడేయగున్.

      అమలిన ప్రేమభావనల నంచితగౌరవ భక్తితత్త్వముల్

      ప్రమదము వెల్లువై విరియ భవ్యవికాసమనఃప్రవృత్తితోన్

      క్రమమగు యోచనన్సలిపి క్రన్నన జేరుచు తల్లితోననెం

      గొమరుడు; "వృద్ధుడైన జనకుండు సదా పసిబాలుడేయగున్."

సమస్య:  మాటలు రావు భావములు మానసవీధినిగ్రమ్మ మబ్బులై.

     పాటలగంధి హాసమది ప్రబ్బిన ప్రేమకు హేతువయ్యె నా

     కాటుకకండ్ల చూపులవి కౌగిలి సేతకు మూలమయ్యె నా

     హాటకగర్భు శిల్పమది యద్భుత దివ్యమనోంబురాశి గాన్

   సమస్య: మశకగళముజొచ్చె మత్తగజము.

       నరుడు జేరె నాడు నాట్యంబు నేర్పంగ

       నాబృహన్నలయన నామమెసగ

       విరటుకొల్వునందు వింతకాలమహిమ

       మశక గళము జొచ్చె మత్తగజము.

                  

సమస్య: భావములేనిభాష ప్రతిభన్ ప్రకటించుట సత్యమేగదా.

       భావరసాత్మకంబగుచు పట్టునుజూపుసమాససంధులున్

       తావులజిమ్ము శ్లేషలును స్ధాయిని బెంచు నలంకృతుల్ మహా

       కోవిదులెల్లచూచి మది కూరిమిమెచ్చుట సాజమౌను., దు

       ర్భావము లేని భాష, ప్రతిభన్ ప్రకటించుట సత్యమే గదా. 

సమస్య: కాకి గూడున జనియించె కలరవంబు.

     చండమార్కుల శిష్యులు చదువుచుంద్రు

     ఆహిరణ్యకశిపుని నామాంతరములు

     ప్రేమ  ప్రహ్లాదుడొక్కడె పిల్చెహరిని

     కాకి గూడున జనియించె కలరవంబు.

     అక్షరములేదు సాహితీ శిక్షలేదు

     గీత సంగీత ఛాయల గేముకాదు

     రమ్యమైనట్టి రాగాలు రమ్య యనగ

     కాకి గూడున జనియించె కలరవంబు.

 

సమస్య:  మండువేసవిన్ గురిసెను మంచుధార.

     ఎండిపోయెను నేడ్పులన్గుండెలెన్నొ

     ఆ కరోనా మహమ్మారి యాగ్రహింప

     మందువచ్చిన శుభవార్త  మనకు దెలియ

     మండువేసవిన్ గురిసెను మంచుధార.

     ఈ తెలంగాణ ప్రభుత పరేంగితావ

    గాహనిసుమంత లేమికిన్ గనలిరంత

    జీత భత్యాల పెంపును జేతుమన్న

    మండువేసవిన్ గురిసెను మంచుధార.

      సమస్య: స్వర్ణవిభూషలేల సహజమ్మగు సుందరివీవు భామినీ

      స్వర్ణమథక్కరించదగు చక్కని మోమును నీలిముంగురుల్

       కర్ణములెంచగా మదికి గాంచును రమ్యమనోహరంబులై

       నిర్ణయమున్ ముదంబుగను నేనుగ జేసితి భర్తనై యికన్

       " స్వర్ణవిభూషలేల సహజమ్మగు సుందరివీవు భామినీ"

        ఆంగ్లవత్సరాది మనకుగాదియయ్యె.

          జనవరి యొకటి ఆంగ్లవత్సరపు మొదలు

          చైత్ర శుద్ధపాడ్యమి నాడు జరుగుగాది

          యెపుడు యుగగతుల్ వక్రించి యిటుల మారి

          ఆంగ్లవత్సరాది మనకుగాదియయ్యె.

   

      సమస్య: నకు మోదమందుచు సమర్పణజేసె కృతజ్ఞతాంజలుల

     క్రమముగ మోముచందములు కౌగిలిగోరెడు యౌవనంబులు

     న్నమలిన సిగ్గుదొంతరలు హాసవిలాస మనోవికారముల్

     సుమదళ సౌకుమార్యములు సుందరిజేరగ జృంభణాన.,ప్రా

     యమునకు మోదమందుచు సమర్పణజేసె కృతజ్ఞతాంజలుల్.

సమస్య:   దేహములేనిరాజునకు తెల్వినెరుంగని మంత్రియుండెడిన్.

     స్నేహయు నీరజల్ నిశితచిత్తము లుంగల మన్మరాండ్రు శ్రీ

     శ్రీహరిరావుతాతనల చెప్పగ గోరిరి సత్కథాంశముల్

      ఓహొయటంచు సంబరము నుత్సుకతల్ గలబోసి పల్కెగా

     "దేహములేనిరాజునకు తెల్వినెరుంగని మంత్రియుండెడిన్."

    సమస్య: కంటిని కంటిపాపనని కాంతుడుసెప్పగ కాంతనవ్వెడిన్

       జంటగజేసిముద్దుగను జానకిరాములె మీరటంచు వె

       న్వెంటనె మంచిలగ్నమని వేడుకదీరగ శోభనానికై

       గెంటగ తన్మయంబునను కేవలసైగల జూచి భార్యతో

       కంటిని కంటిపాపనని కాంతుడుసెప్పగ కాంతనవ్వెడిన్.

సమస్య: యమునకు మోదమందుచు సమర్పణజేసె కృతజ్ఞతాంజలుల్.

     క్రమముగ మోముచందములు కౌగిలిగోరెడు యౌవనంబులున్

     అమలిన సిగ్గుదొంతరలు హాసవిలాస మనోవికారముల్

     సుమదళ సౌకుమార్యములు సుందరిజేరగ జృంభణాన.,ప్రా

     యమునకు మోదమందుచు సమర్పణజేసె కృతజ్ఞతాంజలుల్.

సమస్య : చర్యకు దుశ్చర్యగాదె? చక్కగనమరన్.

    పర్యవసానము నెంచక

    ధుర్యులుగా నెఱిగి మనల దుందుడుకొప్పన్

    క్రూరత చైనీయాధమ

    చర్యకు దుశ్చర్యగాదె?చక్కగనమరన్.

సమస్య‌: స్నేహము చేటుదెచ్చు మరి చింతలు హెచ్చు నశించు శాంతియున్. 

     స్నేహితుడన్న సద్గుణ సు శీలుడు ప్రేమమయుండునౌచు సం

    దేహము సుంతలేక తన దృష్టికి దోచిన దుష్టకార్యముల్

    మోహమనస్కుడై నిలుపు  పూజ్యుడు గావలె ద్రోహచింతనా

    స్నేహము చేటుదెచ్చు మరి చింతలు హెచ్చు నశియించు శాంతియున్.

   సమస్య : శీలము ,గాలము ,కాలము ,మూలము. సామాజికాంశము.ఉత్పలమాల.

    కాలము వమ్ము సేయకను క్రన్నన సాంఘిక ధర్మదృష్టి - స

    చ్ఛీలము తోడసేవలను జేయ సమున్నత రాజధర్మమౌ

    గాలమువేసి యోటరుల కన్నులగప్పుచు నోట్లుదండుచున్

    మూలము గద్దెనెక్కుటకు బుట్టెడు బుద్ధి వినాశహేతువౌ.

    సమస్య : వైరిని స్తుతియించగలుగు వాంఛితఫలముల్. 

     వైరమదిచేటు దెచ్చును

     గౌరవ భంగమ్ము కలిగి కయ్యముబెరుగున్

     దారుణము నాపు మార్గమె

     వైరిని స్తుతియించగలుగు వాంఛితఫలముల్. 

    సమస్య: బంగరు పూలుబూచినవి భారతదేశమునందు వింతగా. 

    హంగుగ భారతాంబ వనమందున త్యాగము భక్తి తత్త్వముల్

    పొంగెడు దేశభక్తియును ముచ్చటగూర్చు పరాక్రమంబులే

    రంగుల తీవలై పెరిగి రమ్యత కన్నుల పండువోయనన్

    బంగరుపూలు బూచినవి భారతదేశమునందున్. 

 

   సమస్య. చదువులు వృధయనిరి బుధులు సర్వజ్ఞులతోన్. 

                  

                  ఎద నెఱుగని  గుణ గణములు 

                  సదమల నిగముల దెలుపని సాహిత్యంబుల్ 

                 ముదముగ పితరుల గొలువని 

                 చదువులు వృధ  మనిరి బుధులు సర్వజ్ఞులతోన్. 

    సమస్య: మీకిదె స్వాగతమ్మనుచు మేకులు బల్కినవన్నదాతకున్.

    

       సాకులు జెప్పుచుం బరమ శాంతిని గోరెడు వారికైవడిన్

       చీకును చింతలేక నిజశీలము జూపని కేంద్రనాయకుల్

       మేకులె యైరి; వారు  శ్రుతిమించిన ప్రేమ నటించుచున్ సఖా!

       మీకిదె స్వాగతమ్మనుచు మేకులు బల్కిన వన్న దాతకున్.

       సమస్య: మించె పెట్రోలు వేగంబు మెట్రొకన్న.

      

       మంచి పాలనయంచును వంచనమున

       పేదలకుపెద్ద గుదిబండ వేయుచుండె

       ప్రభుత పెట్రోలు ధరపెంచి విభవమంద

       మించె పెట్రోలు వేగంబు మెట్రొకన్న.

      రామ,సీమ,భామ,కామ...ఇతిహాసపరంగా..

     

      చేయ"రా!మ"నసున శ్రీరాము సంస్తుతుల్

     "భామ"తివగుచుండి భజన నెఱపు

      ప్రేయ"సీమ" ధురిమ మాయయే యగునోయి

     "కామ"నలు నశింప కలుగు సుఖము.

 సమస్య: కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతల వలనన్.
                           
        లలనల మనములు చిత్రమె
        కలనైననునూహసేయ కాదేరికినిన్
        బలువిధ చరితల నరసిన
        కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతలవలనన్.1

        అల పౌరాణిక చరితల
        నిల జానపదాలనెల్ల నిగ్గునుదేల్చన్
        విలయమ్ము దెచ్చి పెట్టెడు
        కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతల వలనన్.2

        తలపగ పెండ్లికి ముందర
        లలనలు కడుప్రేమజూపు లౌక్యముతోడన్
        తలపున స్వార్ధము జేరగ
        కలహమ్ములు గల్గు భువిని కాంతల వలనన్.3

సమస్య: శత్రువులును పోటీదార్లు జయమిడుదురు.

                

     శత్రువనువాడు సములను సైపలేక

     చుల్కనగ బల్కు వారల శుంఠలనుచు

     నట్టి మాటలె కల్గించి పట్టుదలను

     శత్రువులును పోటీదార్లు జయమిడుదురు.

    సమస్య: గడియారమువంకజూచి గడగడవడకెన్.

   

    నడకే మార్గము రవికట

    బడికేగుచు విద్యనేర్చి ప్రగతినిబొందన్

    గడియారమాగ, తెలియక

    గడియారము వంకజూచి గడగడవడకెన్.

రణమున్ జేసినవాడె సత్కవియగున్ ప్రాజ్ఞుల్ ప్రశంసింపగన్ .

        

        గుణ సంభాసిత భావనిర్భరమగున్ గొంగ్రొత్త పద్యాలకున్

        గణుతింపందగు పాండితీగరిమకున్ గంభీరవాగ్ధాటికిన్

        వినయంబొప్పెడు ధారణాపటిమకున్ వీణాధరే, మూలకా

        రణమున్ జేసినవాడె సత్కవియగున్ ప్రాజ్ఞుల్ ప్రశంసింపగన్.

సమస్య: కారము నివ్వగ పతికిని కలిమియు హెచ్చున్.

     

     దూరపుటుద్యోగంబును

     కోరిన జీతంబురాని గోపాలునకున్

     గౌరియె తెలివిగ తనసహ

     కారము నివ్వగ పతికిని కలిమియు హెచ్చున్.

సమస్య: రణమున్ జేసినవాడె సత్కవియగున్ ప్రాజ్ఞుల్ ప్రశంసింపగన్ .

        

        గుణ సంభాసిత భావనిర్భరమగున్ గొంగ్రొత్త పద్యాలకున్

        గణుతింపందగు పాండితీగరిమకున్ గంభీరవాగ్ధాటికిన్

        వినయంబొప్పెడు ధారణాపటిమకున్ వీణాధరిన్, మూలకా

        రణమున్ జేసినవాడె సత్కవియగున్ ప్రాజ్ఞుల్ ప్రశంసింపగన్.

సమస్య: వ్యసనము మంచిదే యగును స్వాస్థ్యమునీయ ధనంబుగూర్చగన్.

  విసువును జెందకే సతము వేదహితంబగు ధర్మమార్గముల్

  రసన విశేషకాంక్షలకు లాలనతోడుత స్వస్తిజెప్పుటల్

  మసకను భస్త్రికాదులును మౌనము ధ్యానసుయోగరీతులన్

  వ్యసనము మంచిదే యగును స్వాస్థ్యమునీయ ధనంబుగూర్చగన్.

  సమస్య: పులుపునుగోరు మూర్తమది పొందితినంచు లతాంగి పొంగెగా

  గలగల నవ్వి త్రుళ్ళు నల కన్నెకు పెండిలి యొక్కభాగ్యమౌ

  కలకలలాడు కాపురపు కమ్మని కోరిక బోసినవ్వులే

  నలినదళాక్షికా ఫలము నమ్మినదైవబలమ్ము చేతనే

  పులుపునుగోరు మూర్తమది పొందితినంచు లతాంగి పొంగెగా.

మాలకొండయ్య గారిచ్చిన సమస్యలు..పూరణలు.

 సమస్య:మామిడి కొమ్మకున్విరిసె మల్లెలురోహిణియందువిందుగా

     మామయు మర్దియున్వెడలె మామిడి తోటకునీరునింపగా
     గోముగవారిజూచుటకు కోమలియచ్చటికేగి లీలగా
     ధీమతియౌచు కుందములద్రెంపుచు కొమ్మలపైకివేయగా.

      గోముగబెంచుచుంటినల కుందప్రసూనపు తీవజాతులన్
      నీమముదప్పిపోయియవి నిండుగమ్రానులవిస్తరింపగా
      నామనిరాకతో విరులు హాయిగవిచ్చెను గున్నమావిపై
      మామిడి కొమ్మకున్విరిసె మల్లెలు రోహిణియందువిందుగా.
   
       సమస్య: గుండ్రాతికికాళ్ళువచ్చి గునగుననడిచెన్.
            కొండ్రాళ్ళు ప్రేల్చు ఘటనన
            గుండ్రంగారంధ్రమేసి కూరగ మందున్
            బండ్రాయివోలె నుండక
            గుండ్రాతికి కాళ్ళువచ్చి గునగున నడిచెన్.   

సమస్య: వ్యసనము మంచిదే యగును స్వాస్థ్యమునీయ ధనంబుగూర్చగన్.

  విసువును జెందకే సతము వేదహితంబగు ధర్మమార్గముల్

  రసన విశేషకాంక్షలకు లాలనతోడుత స్వస్తిజెప్పుటల్

  మసకను భస్త్రికాదులును మౌనము ధ్యానసుయోగరీతులన్

  వ్యసనము మంచిదే యగును స్వాస్థ్యమునీయ ధనంబుగూర్చగన్.

  సమస్య: పులుపునుగోరు మూర్తమది పొందితినంచు లతాంగి పొంగెగా

  గలగల నవ్వి త్రుళ్ళు నల కన్నెకు పెండిలి యొక్కభాగ్యమౌ

  కలకలలాడు కాపురపు కమ్మని కోరిక బోసినవ్వులే

  నలినదళాక్షికా ఫలము నమ్మినదైవబలమ్ము చేతనే

  పులుపునుగోరు మూర్తమది పొందితినంచు లతాంగి పొంగెగా.

సమస్య: శిశిరము గాంచి యెందులకు చింత వసంతము రాకపోవునే.

   వశమును దప్పి కష్టములు వంతులు గాగ ప్రియంబుతోడుతన్

   విశదముగాని రీతులను వేదనకున్గురిజేయుచుండగన్

   దశలవి మారుచుండుననె దార "సుశీల"ను జూచి"సూరి"యే

   శిశిరము గాంచి యెందులకు చింత వసంతము రాకపోవునే.

సమస్య: తనయను కట్టబెట్టె మతితప్పిన వానికిదండ్రి  యిచ్ఛమై.

అనయము రోగులన్ మరలనద్భుతరీతిని బాగుచేతునం

చు "నయన" చిన్ననాడె కడు చోద్యము మీరగ వైద్యవృత్తినిన్

ఘనముగ నభ్యసించి తగు గౌరవమొప్ప కృతార్ధ యౌటచే

తనయను కట్టబెట్టె మతితప్పిన వానికిదండ్రి  యిచ్ఛమై.

సమస్య: సతిమునుంగగ పతిపొందె సంతసమును.

    అతిథి రాకను హర్షించు ననుదినంబు

    అన్నదానము జేయు నాపన్నులకును

    ఇట్టి సంస్కారవంతమౌ యీప్సితముల

    సతి మునుంగగపతిపొందె సంతసమును. 

    చదువు లేనట్టి పిల్లల సాదరమున

    సౌమ్యమౌరీతి చదివించి చక్కగాను

    జ్ఞానమూర్తుల గావించు కార్యమందు

    సతి మునుంగగ పతిపొందె సంతసమును.

సమస్య: మనమున మల్లెలై విరిసె మంజులభావములెన్నొ ప్రేమికా.

కన యమునాతటిన్ వన నికాయమునందున బల్కరింతలున్

వనమున సంచరించుతఱి ప్రాయపుగుల్కుల కౌగిలింతలు

న్ననయము స్పర్శగోరుటలు హా!యదుభూషణ! దెంతమాయయో!

మనమున మల్లెలై విరిసె మంజులభావములెన్నొ ప్రేమికా.

సమస్య: కోవిడు సూదిమందిడిన ఘోరములేవియు రావు సోదరా!

     తావక జీవితమ్ములను ధార్మిక వర్తనజేయ శ్రేయమౌ

     ఆవరమీయ కన్గొనిరి హైందవ శోధన శాఖపండితుల్.

     కావగ సూదిమందునిల; కంజదళాక్షు కృపా విలోకనన్

     కోవిడు సూదిమందిడిన ఘోరములేవియు రావు సోదరా!

సమస్య : వాలము కరవాలమయ్యె వాయుసుతునకున్.

  మేలౌ సింహాసనమును

  వాలముతోగూర్చుకొన్న వానరుగనగన్

  కూలెన్ రావణు గర్వము

  వాలము కరవాలమయ్యె వాయుసుతునకున్. 

సమస్య : బోడి తలకటు మోకాలి ముడినిపెట్టె.

        సాక్ష్యమీయగ వచ్చిన చానయొకతె

        ధర్మమూర్తిని జూచిన తరుణమందు

        వణకిపోవుచు తడబడి వాస్తవమని

        బోడితలకటు మోకాలి ముడినిబెట్టె.

పడువాడే శుభములొందు బ్రతుకున వినరో.

   

     కడుమహనీయపు ధర్మము

     నెడపక పాటించుచుండి యెంతయు నిష్టన్

     చెడు తలపుల వడి గని భయ

     పడు, వాడే శుభములొందు బ్రతుకున వినరో!

కాలద్రోసెడు వారె లోకాన హితులు.

      

      చిన్నతనమున నుండియు స్నేహమనెడు

      మధురబంధాన మెలగుచు మనసుదెలిసి

      ప్రాణమిత్రునిపై యపవాదులన్ని

      కాలద్రోసెడు వారె లోకాన హితులు.

తల్పము వడ్డించె తుదిని దధ్యోదనమున్.

     

      కల్పన జేసిన శాకము

      లల్పము గానీయకుండ రమణుడు మెక్కెన్

      మెల్పుగ మురిపెము లలరగ

      తల్పము; వడ్డించె తుదిని దధ్యోదనమున్.

      (తల్పము=భార్య)..

కావ్యమెట్లు వ్రాయు కవి జగతిని

     

     సంఘజీవి నరుడు జన్మజన్మలనుండి

     మంచి చెడులనెల్ల మననజేసి

     కష్టసుఖము లవియె కవితాత్మకానిదే

     కావ్యమెట్లు వ్రాయు కవి జగతిని?

సమస్య: ములగచెట్టుపైకెక్కించె మోహనాంగి.

    తనకు నున్నట్టి పనులన్ని తప్పకుండ

    చేసి పెట్టంగ బావను సిగ్గులొలక

    మనసుబంగరు మాటలు మధువులనుచు

    ములగచెట్టుపైకెక్కించె మోహనాంగి.

    సమస్య: రోగము దరిచేరెను భవరోగము మాన్పన్.

    భోగమొక రోగ మనగను

    రాగంబును బెంచుకొన్న రావణుడంతన్

    వేగమె సీతను దొంగిల

    రోగము దరిచేరెను భవరోగము మాన్పన్.

     వర్ణన: కాళిదాసు సాహిత్య సృజన.

    భోజుని డెందముంగనులుమూసి గ్రహించెడు సత్కవీంద్రుడై

    సాజముగల్గుపోలికల చక్కని సంస్కృత కావ్యరాజముల్

    తేజము దిక్కులం బఱపు ధీనిధి యయ్యెను కాళిదాసుడై

    రాజిత కీర్తికాంత ఘన రమ్య విలాస విశేషసంపదన్.

     సమస్య: మధురమైనదిదే యని మరలకోరె. 

     కన్నబిడ్డడు కమనీయ గళముతోడ

     తొక్కుబల్కుల "త్తత్తని" నొక్కిపలుక

     శ్రవణపేయమంచును సీత సంబరాన

     మధురమైనదిదే యని మరలకోరె. 

సమస్య: కాలు కదపకయుండు లోకాలు తిరుగు. 

   సున్నితంబయి సతతంబు చోద్యమైన

   యోచనలపుట్ట; రాగమ హోదధి యగు

   మానసంబది పరికింప మానవులకు

   కాలు కదపకయుండు లోకాలు తిరుగు. 

సమస్య: బయటకేగక యున్న సౌభాగ్య మబ్బు.

 తనువు చాలించు దుస్థితి తప్పుకొఱకు

 ముక్కు నోరుల మూయంగ మొత్తుకొనిన

 లెక్కలేనట్టి జనులకు లెక్కలేదు

 బయటకేగక యున్న సౌభాగ్య మబ్బు.

సమస్య: అక్షరమైనవ్రాయక కృతార్ధతనొందె నిదేమిచోద్యమో. 

    భక్షణజేయుచుండెను కృపారహితాత్మత పిన్నపెద్దలన్

    రాక్షసికోవిడంతటను రాగవిరాగ స్వభావహీనమై

    శిక్షణ గోరివచ్చుప్రియ  శిష్యుల రక్షణ జూచుటంజుమీ

    అక్షరమైనవ్రాయక కృతార్ధతనందె నిదేమిచోద్యమో. 

సమస్య:  పామును గనినంత కప్ప పకపకనవ్వెన్

    

    ఏమని చెప్పెద తీరును

    పామునకుం గోరలున్న భయమందరకున్

    ఏమియు బుసలేని నలిక

    పామును గనినంత కప్ప పకపకనవ్వెన్

సమస్య: ప్రసవింతురు బావగారు పదిరోజుల లో.

మీపొన్నెకంటి.( పరీక్షించిన డా.బావమరది, బావగారితో)

మసలుచు నుండిరి కుశలత

నిసుగులు చెల్లెండ్ర గర్భ నిలయమునందున్

వసివాడక మన గృహమునె

ప్రసవింతురు; బావగారు!పదిరోజులలో. 

సమస్య: తినుటకు వీలులేదనుచు తీర్చెను వంటలు షడ్రసంబులన్.

మనుమలు మన్మరాండ్రు తెర మాటున నానమయింటిలోపలన్

పనివడి సంతసమ్మొదవ వంటలు చక్కగ లక్కబుడ్లలో

మనములు దోచ చేసి కడు మానితరీతిని చిన్నదిట్లనెన్

"తినుటకు వీలులేదనుచు తీర్చెను వంటలు షడ్రసంబులన్."

సమస్య: తనయ ద్రౌపదియే సతి ధర్మజునకు. 

వీర విక్రమ విలుకాడు విజయుడంత

మత్స్యయంత్రమ్ము ఛేదించి మగువగెలిచె

అమ్మ యాజ్ఞ నైదుగురికి నమరె ద్రుపదు

తనయ ద్రౌపదియే సతి ధర్మజునకు. 

సమస్య: ఇంతులు చేయునట్టి పనులే మగవారికి నిత్యకృత్యముల్. 

అంత సమంబటంచును ధనార్జన మున్నగు నన్నికార్యముల్

పంతములేక సుహృదిని పాలుగజేకొన భావ్యమౌనుగా 

గాంతులు గూడ చేయవలె  కామితమొప్పగ కాపురంబున

న్నింతులు చేయునట్టి పనులే మగవారికి నిత్యకృత్యముల్. 

సమస్య: ఒకటియు రెండు మూడనగ నొప్పరు వారెవరెంత చెప్పినన్.

ప్రకటనలెన్నిజేసినను భద్రతనుండగ నెన్నిజెప్పినన్

వికటపు కోవిడున్ గుఱిచి వేయివి ధంబుల నొక్కిచెప్పగా

నకట!యి దేమిచోద్యము! మహాంధత మున్గిన మూర్ఖమానవుల్

ఒకటియు రెండు మూడనగ నొప్పరు వారెవరెంత చెప్పినన్.

సమస్య: యతులను ఖండించినట్టి యతినిస్మరింతున్.

యతులన శ్రేయోకాములు

మతిమంతులు భక్తయోగ మాన్యులుజూడన్

శ్రుతిమించిచెలగు కుహనా

యతులను ఖండించినట్టి యతినిస్మరింతున్.

సమస్య: ప్రాణాయామంబు మనకు భద్రతగూర్చున్.

 వీణాతంత్రులు మీటిన

 నాణెపు సంగీతమట్లునవజీవములం

 త్రాణము జేయుచు తనువున

 ప్రాణాయామంబుమనకు భద్రతగూర్చున్.

 ప్రాణాధారము వాయువు

 శోణవిశుద్ధికి పవనము సుశ్లోకంబౌ

 కోణములెన్నిటజూచిన

 ప్రాణాయామంబు మనకు భద్రత గూర్చున్.

సమస్య : శారదకౌముదీ రజని చల్లుచునున్నది విస్ఫులింగముల్.

ఆరయ పుష్పబాణు పరమాద్భుత శక్తికి లొంగినాడ, నే

ధీరుడనైన రావణుడ; దీనత వేడితి నీదుపొందుకై

చారువిశాలలోచన!కృశాంగి!మనోహరి! భూమిజా!మదిన్

శారదకౌముదీ రజని చల్లుచునున్నది విస్ఫులింగముల్.

సమస్య: కురిసెను వానజల్లు సుమకోమలి ఛీయని నిందజేయగా!

మురిసిరి ప్రేయసీప్రియులు ముద్దుగ పుష్పవనాంతరంబునన్

దరియగ సంబరంపడుచు తన్మయమందుచు కౌగిలింతలన్

గరమరుదైనరీతిని సుఖాంబుధి దేలుచు నుండ నత్తఱిన్

గురిసెను వానజల్లు సుమకోమలి ఛీయని నిందజేయగా!

సమస్య: కౌరవులన్న పాండవులు కాదని చెప్పుట సత్యమేకదా. 

  నూరగు సంఖ్యగల్గి తమనోటికిచేతికి ధర్మవర్తనల్

  దూరమటన్న భావనల దుష్కృతులన్ పచరించుచున్సదా

  క్రూర మదాంధులౌచు సుమకోమలి కృష్ణను దాకినట్టి యా

  కౌరవులన్న;  పాండవులు కాదని చెప్పుట సత్యమేకదా. 

 సమస్య: కుక్కలు నక్కలేన్గులును కోతులు పందులు వ్యాఘ్రసింహముల్.

 ఎక్కడనుండె దైవమత డెవ్విధినుండెనొ తెల్పుమన్న నా

 చక్కని బాలుడంతటను సాదరమొప్పగ నయ్యవారితో

 నక్కజమందు తాత్త్వికత నంతయు జూపుచు నామహేశుడే

 కుక్కలు నక్కలేన్గులును కోతులు పందులు వ్యాఘ్రసింహముల్

  చక్కని విద్య చిత్రకళ సాధనజేయుచునుండె దీక్షమై

  యక్కమలాక్షి రాధికయె నద్భుత రీతిని వ్రాసె చిత్రముల్

  పెక్కురు దైవముల్ మరియు పేర్మివనాంతర జంతుజాలముల్

  కుక్కలు నక్కలేన్గులును కోతులు పందులు వ్యాఘ్రసింహముల్.

సమస్య: గుడియే యఘములకు పెద్దకోట కనంగన్.

 మడిగా దేవుని పూజలు

 బడయగ భక్తి స్మరియింప పరమోన్నతమౌ

 కడునీచ గణములకు నిశి;

 గుడియే యఘములకు పెద్దకోట కనంగన్.

 గుడిలో నసభ్య నృత్యాల్

 మిడిమేలపు కుఱ్ఱకారు మ్లేచ్చులకృత్యాల్

 కుడియెడమ చీట్ల పేకలు

 గుడియే యఘములకు పెద్దకోట కనంగన్.

సమస్య: కంటి చుక్కలు గుండెను కదలజేసె. 

    ప్రాణవాయు సమృద్ధికి నాణెమైన

    నాటు మందిడు వైద్యుడానందమూర్తి

    చక్కనైనట్టి చుక్కల చక్కజేయ

    కంటి చుక్కలు గుండెను కదలజేసె. 

    కండ్లు చుక్కలజూచిన కలుగుహాయి

    చుక్కలు కనులయందున జూడకీడు

    నిశితముగ జూచి వైద్యుండు నిర్ణయింప

    కంటి చుక్కలు గుండెను కదలజేసె. 

  ప్రాచీన వైద్యం..ఛందం ఐచ్ఛికము.

  తిండి మితమది కానిచో తిన్నదంత

  యరిగి పోకుండ యుదరాన పెరుగు నొప్పి

  బామ్మ ప్రాచీన వైద్యమ్ము వాముఉప్పు

  నూరి సేవించ కలుగును భూరిగుణము.

సమస్య: కాకిని గాంచికేకియనుకాలమువచ్చె నిదేమిచిత్రమో!

    వ్యాకులపాటు గల్గెడిని వాస్తవముల్ గనినంత విద్యలో

    సోకులెగాని వీరికడ సూక్ష్మతరాంశపు పాండితీప్రభల్

    వాకొన శూన్యమయ్యెగద! వాసిగలట్టి ప్రసిద్ధులుండగా 

    కాకిని గాంచికేకియనుకాలమువచ్చె నిదేమిచిత్రమో!

సమస్య: నాశనమును గోరి కొలిచె నారాయణునిన్.

    కేశవ నామస్మరణము

    పాశములను ద్రుంచి మోక్ష ఫలముల నిచ్చున్

    ఆశగ  ప్రహ్లాదుడు భవ

    నాశమునుగోరి కొలిచె నారాయణునిన్.

    సమస్య: సిగరెట్టున్ సిగపట్లు రెండు పృథివిన్ చేకూర్చు శ్రేయంబులన్.

    సిగరెట్టొక్కటె చాలు నూపిరుల శుష్కింపంగ జేయంగనే

    సిగపట్లన్నను చెప్పనేమిటికి నేస్నేహంబులంగూల్చవా?

    మగకైనన్ మరియాడువారికిని సమ్మానార్హమాజూడ?నే

    సిగరెట్టున్ సిగపట్లు రెండు పృథివిన్ చేకూర్చు శ్రేయంబులన్.

సమస్య: బాణఘాతముల్ సుఖమిచ్చు పడతులకును. 

    మరులు రేకెత్త మనసది పరుగులిడగ

    తోడు కోరిన మనసైన రేడుదొరుక

    వాని సరససమ్మోహన వాక్కులనెడు

    బాణఘాతముల్ సుఖమిచ్చు పడతులకును. 

సమస్య: చోరుడగును నేత మనకు చోద్యంబేలా? 

  భారీ కాన్కలు రొక్కము

  తేరగ మనకందెనంచు తిన్నగ నోట్లన్

  గోరికవేసి జయమ్మిడ

  చోరుడగును నేత; మనకు చోద్యంబేలా? 

సమస్య: దశరథసూను బాణము వృథాయయిపోయె నిదేమిచిత్రమో.

    యశముగ లట్టి వీరులటు యాగము చేయుచు నశ్వమంపగా

    వశమయిపోయె నయ్యదియ వాంఛితముల్ సమకూరె మాకిటన్

    కుశుడన నేను తా లవుడు క్రోధము మానుమటన్న నా మహా

    దశరథసూను బాణము వృథాయయిపోయె నిదేమిచిత్రమో.

సమస్య: నీ యాలింగనమే మహౌషధము మాన్పించున్ మనస్తాపమున్.

మాయామేయ జగంబు లీల గనగా మాబోంట్లకున్ సాధ్యమే

నీ యాశీస్సులు భూరి సత్కృపలు మా నీమమ్ములన్ మార్చునే

యో యీశా! భవసాగరంబు దరియన్నుత్సాహముం జూపగన్

నీ యాలింగనమే మహౌషధము మాన్పించున్ మనస్తాపమున్.

సమస్య: టీవీలుండెను చూచిమెచ్చ మునివాటిన్ పూర్వకాలంబునన్.

భావంబుల్ స్తవనీయమై పరగ వా గ్వైచిత్ర్యమొప్పారగా

సేవల్ జేయుచు ముక్తిమార్గమున దా జింతించ సర్వేశుడే

బ్రోవంగన్;  వినయానవచ్చె  మునికిన్ పున్నెంపు  నేత్రంబులై 

టీవీలుండెను;  చూచిమెచ్చ మునివాటిన్ పూర్వకాలంబునన్.

సమస్య: కాకి తీయగా పాడె నుగాదిపూట. 

కోయిలమ్మల రాగాల  కూహుకుహుల

ననుసరించుచు సవరించి తనదుగళము

మెప్పు నందుచు సభలోన మీరిపోవ

కాకి తీయగా పాడె నుగాదిపూట. 

సమస్య:  అతిథుల పారద్రోల నహహాయని మెచ్చిరి బంధులెల్లరున్.

   జతల కొలంది గేహముల జావళి కీర్తనలాలపించుచు

   న్మతిచెడి పోవుభంగిమల మాన్యతలన్నియు మంటగల్పుచు

   న్వెతలనుగల్గజేయు బలు వింతగు దోమల బంధువర్గమ

   న్నతిథుల పారద్రోల నహహాయని మెచ్చిరి బంధులెల్లరున్.

సమస్య: కుండబ్రద్దలుగొట్టెను కోడలకట! 

 కట్న మేమియి వద్దని గతములోన

 నత్తతలయూపి వచియించి; యసలురంగు

 జూప కాళియై పతినొక చూపుజూచి

 **కుండబ్రద్దలు గొట్టెను కోడలకట!**

సమస్య: మద్యముగ్రోలనెల్లరకు మాంద్యమువోవును స్వాస్థ్యమబ్బెడిన్.

హృద్యములైన లీలలను హేలగ జూపుచు కొంటెచేష్టలన్

పద్యము లందునన్ జొనిపి పంకజనాభుని భక్తితత్త్వ నై

వేద్యపు సారమంతటిని ప్రీతిని మద్యముజేయ పోత, నా

మద్యము గ్రోల నెల్లరకు మాంద్యమువోవును స్వాస్థ్యమబ్బెడిన్.

సమస్య: తల్లిని జంపువాడు పినతల్లికి బెట్టునె పాయసాన్నముల్. 

పిల్లికి సైతమున్ దయను బిచ్చముబెట్టక స్వార్ధబుద్ధితో

కల్లలుబల్కుచున్ పరమ కర్కశుడౌచును భక్తిహీనుడై

చల్లని యుల్లమున్ గలుగు  సద్గుణశీలిని ప్రేమమూర్తియౌ

తల్లిని జంపువాడు పినతల్లికి బెట్టునె పాయసాన్నముల్. 

 సమస్య: భ్రమలో జనులుందురేలొ పరికింపంగా.

తమ ధనము లెక్కవేయుచు

తమ బంధువులెల్ల సతము ధైర్యమెయనుచున్

తమతెల్విగొప్ప జెప్పుచు

భ్రమలో జనులుందురేలొ పరికింపంగా.

తమజాతి నాయకుండని

తమకష్టములన్ని దీర్చు ధార్మికుడనుచున్

తమవోట్లువేసి సుఖపడు

భ్రమలో జనులుందురేలొ పరికింపంగా.

సమస్య: దయగలవారు నింద్యులుగదా ధర బూజ్యులనంగ నిర్ఘృణుల్.

ప్రియముగ మాటలాడి కడు పేదలబాధల దీర్ప జూచుచున్

భయమును బారద్రోలి తన బాధ్యతగా పరమార్ధబుద్ధితో

నయమును నమ్ముకొన్న ఘన నాయకులైన మహానుభావులౌ

దయగలవారు నింద్యులుగదా ధర బూజ్యులనంగ నిర్ఘృణుల్.

సమస్య: ఆటలనర్ధదాయకము లాడుట కీడగు నెల్లవారికిన్. 

మేటియశంబు గూర్చి తమ మేథకు శక్తుల వృద్ధిమేరకున్

సూటిగ వేగమిచ్చుచును శుభ్రమనస్కులు ప్రస్తుతింపగా

ధాటిగనాడు క్రీడలవి తప్పక గొప్పవి; యట్లుకాని యా

యాటలనర్ధదాయకము లాడుట కీడగు నెల్లవారికిన్. 

సమస్య: కుమతులసంగతిందిరుగ గోరును సద్గుణవంతుడెప్పుడున్.

అమలిన సంఘసేవకయి యన్యులడెందము లెల్లమార్చగన్

స్థిమిత మనస్కుడౌచు పరిశీలన గల్గిన తాత్త్వికుండునై

సమయము జూచుకొంచు కడు స్థైర్యముమీరగ సాహసంబునన్

గుమతుల సంగతిం దిరుగ గోరును సద్గుణవంతుడెప్పుడున్.

సమస్య: దారా రమ్మనిపిల్చె నొక్కసతి భర్తన్ ప్రేమపొంగారగా.

ధీరా!నీవటులేగినావు వరమై దేశంబు కాపాడగా

వీరత్వంబున నీకుసాటి కనగన్ వేరొండు లేరందునే

నీ రాకన్ విని నాదు కోర్కెలిల మిన్నేరై చనెన్; దీనమం

దారా! రమ్మని పిల్చె నొక్కసతి భర్తన్ ప్రేమ పొంగారగా. 

సమస్య: కాలమువచ్చి చిక్కినది గంతులు వేసెడి లేడిచూడగన్.

లీలగ రాజభోగముల లేశముకందక సేవలందుచున్

మేలగు సద్గుణంబులను మేదిని కీర్తి గడించియుండినా

శీలవతీలలామ పరిసేవిత కృష్ణ విరాటు జేరెగా!

కాలమువచ్చి చిక్కినది గంతులు వేసెడి లేడిచూడగన్.

సమస్య: రాజ్యమేలువాడు రాజు గాడు.

  రాజ్యమన్న మట్టి,రాళ్ళగుట్టలుకాదు

  ప్రజలు,భాష,మనసు, ప్రాభవాలు.

  కూర్మి వానినెఱుగకుండగ గ్రుడ్డిగ

  రాజ్యమేలువాడు రాజు గాడు.

సమస్య: చెలిమి కలిమిని కలనైన చిదుమరాదు.

   తలపు లొకటయి మమతల  గలసినపుడు

   మధుర మధురపు మధువులు మనసుదడుప

   ఇరువురొకటయి చెలిమిని సిరులుగురియ

   చెలిమి కలిమిని కలనైన చిదుమరాదు.

సమస్య: ప్రభువు బంటును సేవించి ప్రస్తుతిగనె. 

    కష్ట సుఖముల తననెప్డు కలవరించి

    స్వార్ధమెరుగని సద్భక్తి సాగుచుండు

    రామదాసును రాముడు రహినిగాచె

    ప్రభువు బంటును సేవించి ప్రస్తుతిగనె..

సమస్య: ప్రాణములేనివానికి వివాహముజేసిరి చూడరండహో.

    రాణియు,రమ్య,శోభలిట రమ్యముగా నొక చోటగూడి, పా

    రాణియుబూసి గంధముల రాయుచు ప్రేముడి చెక్కబొమ్మకున్

    నాణెమలంకరించి కడు నవ్వులురువ్వుచు పాటబాడుచున్.

    ప్రాణములేనివానికి వివాహముజేసిరి చూడరండహో.

సమస్య:  దుర్వినయంబునన్ మనసుదోచెడువారు హితైషులేకదా.

    సర్వముమామహేశుని ప్రసాదమటంచునహర్నిశల్ సభన్

    చర్వితచర్వణంబుగను చాటుచు రాజులు మత్తులున్ మహా

    గర్వితులంచుదెల్పు గతకాలపు సత్కవి రాజులెల్లరున్ 

    దుర్వినయంబునన్ మనసుదోచెడివారు హితైషులేకదా.

   సమస్య: చదువు కొన్న నిష్ఫలమగు సంఘమందు.

   చదువు సంస్కారములు రెండు చాలినంత

   కలుగజేయని చదువది కాదుచదువు

   అట్టిదానికి నాస్తుల నమ్ముకొనుచు

   చదువు కొన్న నిష్ఫలమగు సంఘమందు.

సమస్య: లేమి సుఖమిచ్చు సంపదల్ కీడొసంగు. 

    జీవనంబున సంపదల్ చేరవలయు

    నెక్కువైనను పెడదారి త్రొక్కునరుడు

    కన్ను మిన్నునుగానక కఠినుడగును

    లేమి సుఖమిచ్చు సంపదల్ కీడొసంగు. 

సమస్య: నిజమును జెప్పజూడకది నేరము ముప్పుకు మూలమౌనులే.

   ప్రజలను మభ్యపెట్టి కడు ప్రల్లదులౌచును మంత్రివర్యులే

   నిజములుదాచి డంబముల; నేర్పున దిర్గుచు స్కీములంచు తా

   భుజముల గొట్టుచుండ నిజమున్ గ్రహియించిన గాని యేరికి

  న్నిజమును జెప్పజూడకది నేరము ముప్పుకు మూలమౌనులే.

సమస్య: మధువు సైతము విషముగా మారుసుమ్మి!

   చెడుగుజేయగ యోచించు స్థిరముగాను

   మంచి పనిజేయ త్వరపడు మానితముగ

   ఆలసించిన నవకాశ మంతరించు

   మధువు సైతము విషముగా మారుసుమ్మి!

సమస్య : పరసంస్తుతి మేలుగూర్చు ప్రాజ్ఞులకెల్లన్.

    అరయగ విజ్ఞానంబును

    తిరమొప్పగ గూర్చుచుండి తేజమునిడెడా

    వరగుణ మాన్య గురుపరం

    పరసంస్తుతి మేలుగూర్చు ప్రాజ్ఞులకెల్లన్.

సమస్య: కలుపును దొలగించరాదు కర్షకులెపుడున్.

   బలిమిని గూర్చగ భూమికి

   నలచందలు పిల్లిపెసర లద్భుతమనుచున్

   తిలలను జల్లగ నా కల

   గలుపును దొలగించరాదు కర్షకులెపుడున్.

సమస్య: తొలగజేయు భద్రమలరజేయు. 

   ఇలను గుజ్జువేల్పు నిభవక్తృనిత్యమ్ము

   తలచుకొనగ మేలు కలుగజేయు

   కలను గనగరాని కష్టభారములన్ని

   తొలగజేయు భద్రమలరజేయు. 

సాంద్ర భారతీయ సంస్కృతులన్నియు

    విలువకలిగి మనదు విలువబెంచు

    నర్ధమెరిగివాని నాచరించగ కీడు

    తొలగజేయు భద్రమలరజేయు. 

గ్రంథపఠనమునను కలుగు విజ్ఞానంబు

     దేశకాలమాన స్థితులుదెలియు

     చెలిమికానివోలె చేరికష్టములెల్ల

     తొలగజేయు భద్రమలరజేయు. 

సమస్య: వంచనజేయువాడె కడు వందితుడై సుఖియించు నిచ్చలున్.

     మంచినటించుచున్ బరమ మానినులందరి సర్వదుఃఖముల్

     త్రుంచెద గోటనంచు పరితోషిత భక్తజనాళి ఘోషలన్

     సంచులనున్నమూలికలు సాదరమొప్ప విభూతులీనుచున్

     వంచనజేయువాడె కడు వందితుడై సుఖియించు నిచ్చలున్.

సమస్య: పద్దెము వ్రాయువారు కడు పామరులౌదురు గుంపులందునన్. 

   పద్దెము వ్రాయగోరిన ప్రభావముజూపుగణంబు ప్రాసలున్

   తద్దయు శైలి ఛందములు తారసిలున్ యతులంచు నడ్డమై

   యొద్దిక మీరగేయములమోఘపు నానిలు వ్రాయమేలగున్

   పద్దెము వ్రాయువారు కడు పామరులౌదురు గుంపులందునన్. 

     సమస్య: తామరతూడుదారమున దంతిని గట్టగవచ్చు సత్కవీ.

పామరుడైనగాని మరి పండితుడైననుగాని భక్తిమై

యేమరుపాటులేక గిరిజేశుని నిండుమనమ్మునన్ సదా

కామవిదూరుడై కొలువ ఖండితరీతిని నేనుబల్కెదన్.

"తామరతూడుదారమున దంతిని గట్టగవచ్చు సత్కవీ."

వేసవి వరదలు. వర్ణన. 

వాయు కాలుష్యముంజేయ వచ్చె మొయిలు

క్రొత్తదౌ "నికో లింబసు" కూర్పుతోడ

పడగ జడివాన మారెగా వరదరీతి

వేసవైనను వరదలు వింతగాదు. 

సమస్య: తద్దినమ్మన శుభమని తరుణి మురిసె. 

పెండ్లి యైనట్టి క్రొత్తల ప్రేమతోడి

సరసవచనాల ఘటనల చనవుతోడ

గుర్తుచేయుచు నవ్వుచు భర్తపలుక

తద్దినమ్మన; శుభమని తరుణి మురిసె. 

సమస్య: కావలివారు తెంపుకొని కాయల పిందెలనారగించరే. 

కావలినుండితెచ్చి యిరు కాపులమామిడియంటు శ్రద్ధచే

నా వనమందు బెంచగ ఘనంబుగమూడవయేటనే యహో

కావలెనన్న వానిపయి కాపునుగాయగ చూడవచ్చినా

కావలివారు తెంపుకొని కాయల పిందెలనారగించరే.

సమస్య: దండనలేనినాడెగద తగ్గును నేరములెంచిచూడగన్.

గుండెలు మండగా పరమక్రోధము తోడుత నేరగాళ్ళకున్

దండనగా శిరంబులట తప్పక ఖండనజేయ నాగవే

దండిగజర్గు నేరములు; తాత్త్విక దృష్టిని నెంచిచూచినన్

దండనలేనినాడెగద తగ్గును నేరములెంచిచూడగన్.

సమస్య : సరసులు మెచ్చరెచ్చటను సత్కవి కావ్యమదేమి చిత్రమో!

కరము మహాపకారములు క్రౌర్యపు చింతన లాగ్రహంబులున్

దురిత నిజాంతరంగములు దుర్గుణపూరిత భావజాలముల్

కరుణయొకించుకేనియును కానని దుర్ఘటనాళి జూచినన్

సరసులు మెచ్చరెచ్చటను సత్కవి! కావ్యమదేమి చిత్రమో!

నేటి ప్రసారమాధ్యములు. 

వివిధములైన సంగతుల  విస్మయముంగలిగించు పత్రికల్

శ్రవణము దర్శనంబులను చక్కగగూర్చెడు యంత్రరాజముల్

నవరస గీతముల్వినగ నవ్య సుగీతప్రసారసాధనాల్

దివమును రాత్రులున్ నరుల దేహపుభాగముగాగ సెల్లులున్

సమస్య: ముద్దిడె బుగ్గను సతి పతిముందరెవానిన్.

ముద్దుల మనుమని సాయిని

విద్దెల చురుకైన వాని విమలాసుతునిన్

హద్దులు మీరిన ప్రేమను

ముద్దిడె బుగ్గను సతి పతిముందరెవానిన్.

సమస్యాపూరణ  కొరకు  యిచ్చిన పాదమ్.       

  కీ కీ ,హిహిహీ, బెకబెక , కిచకిచ , భౌభౌ .29.06 .15
శ్లోకాలు నాకు క్రొత్తగు
మా కాలువ గట్ల వెంట మత్తిలి తిరుగన్
నా కీ రవములు క్రొత్తే
కీ కీ ,హిహిహీ, బెకబెక , కిచకిచ , భౌభౌ .

   

   

  

 

    

      

 

    

  

    

      

 

   

  

    

        

        

         

           

   

     

   

    

 

   

        

          

     

           

        

       

           

        

     

     

   

       
         


 

   

    -